LƯỢNG XUẤT KHẨU GẠO TĂNG NHƯNG GIÁ GIẢM SÂU: BẤT ĐẮC DĨ CỦA NGÀNH NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
Khoảng hai tuần nữa, vùng đồng bằng sông Cửu Long sẽ bước vào vụ thu hoạch lúa đông xuân 2025-2026, vụ lúa lớn nhất trong năm. Tuy nhiên, khác hẳn với sự sôi động của những năm trước, hiện nay hoạt động thu hoạch đang diễn ra khá trầm lắng, khiến nhiều nông dân lo lắng về tình hình tiêu thụ và giá cả. An Giang, sau sáp nhập, trở thành địa phương có diện tích sản xuất lúa lớn nhất cả nước, nhưng nhiều bà con huyện Cô Tô và Hòn Đất cho biết giá lúa hiện tại thấp hơn nhiều so với cùng kỳ năm trước, có xu hướng giảm thêm. Ông Nguyễn Thành An, ở xã Cô Tô, chia sẻ: “Một số bà con thu hoạch vụ sớm, các giống lúa thơm như ĐT8 và OM chỉ còn giá 5.900 – 6.000 đồng/kg, giảm khoảng 500 – 600 đồng so với năm trước. Thời tiết thất thường, sâu bệnh nhiều hơn khiến chi phí tăng cao, lợi nhuận giảm đáng kể. Đầu vụ này, giá còn chưa ổn định, dự đoán sang tháng Giêng giá có thể tiếp tục giảm. Thương lái ít nhiệt tình mua, bà con rất lo lắng.”
Các doanh nghiệp gạo khu vực ĐBSCL cho biết mùa vụ năm nay chậm hơn khoảng 1 tuần đến 10 ngày so với năm ngoái, nhưng sản lượng thu hoạch lại tập trung hơn. Nguyên nhân chủ yếu là ảnh hưởng của lũ lụt kéo dài cuối năm trước khiến việc xuống giống bị chậm trễ. Trong bối cảnh thị trường, khách hàng chính như Philippines đã giảm nhập khẩu trong tháng 3-4, ngoài ra các thị trường truyền thống khác là châu Phi và Trung Quốc vẫn còn chờ đợi vụ thu hoạch rộ để có giá tốt hơn. Thêm vào đó, căng thẳng quân sự tại Trung Đông khiến hoạt động xuất khẩu thêm phần trầm lắng. Hiện tại, các doanh nghiệp chưa có đơn hàng mới, thương lái chưa ký hợp đồng, nên hoạt động thu mua lúa của nông dân bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Trong bối cảnh đó, dù lượng xuất khẩu vẫn tăng rõ rệt trong hai tháng đầu năm 2026, đạt 1,3 triệu tấn với kim ngạch khoảng 600 triệu USD, tăng 5% về lượng nhưng giảm 11% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái. Giá xuất khẩu trung bình đã giảm tới 15,4%. Sự tăng trưởng này chủ yếu nhờ mở cửa lại thị trường Philippines, chiếm 48% thị phần, tiếp đến là Trung Quốc với hơn 18%, và Ghana với 9%. Đặc biệt, trong tháng 1, xuất khẩu gạo vào Trung Quốc tăng đến 5,8 lần so với cùng kỳ năm trước.
Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, nhận định: Thị trường gạo thế giới năm nay khá khó khăn do nguồn cung dồi dào nhưng Việt Nam vẫn ghi nhận được kết quả tích cực về lượng xuất khẩu, chứng tỏ khả năng thích nghi linh hoạt của doanh nghiệp. Tuy nhiên, ông cũng trăn trở: giá gạo của chúng ta đã giảm khá mạnh, gây lo lắng về mức lợi nhuận.
ÁP LỰC TỨ PHÍA Đang đẩy ngành gạo vào thế khó
Khi lĩnh vực xuất khẩu gạo của Việt Nam vừa có dấu hiệu tích cực thì thị trường lại đứng trước nhiều áp lực lớn. Philippines có kế hoạch giảm nhập khẩu trong tháng 3-4, dự kiến tổng lượng khoảng 300.000 tấn, chủ yếu là còn phần tồn kho từ năm trước chuyển sang. Thị trường châu Phi, khách hàng lớn tiếp theo, cũng bị ảnh hưởng bởi các vấn đề vận chuyển liên quan đến xung đột tại Trung Đông. Hiện tại, giá cước tàu biển tăng mạnh, từ 300-400 USD/container so với mức 1.600 USD/thùng bình thường, khiến các doanh nghiệp gặp khó khi ký hợp đồng FOB hoặc CIF. Đặc biệt, hiện nay nhiều nông dân vẫn quen với phương thức thanh toán tiền mặt thay vì chuyển khoản theo quy định mới, gây trở ngại trong thanh toán hợp đồng.
Ông Nguyễn Vĩnh Trọng, Giám đốc Công ty TNHH Việt Hưng, tóm gọn: “Áp lực tứ phía, từ giảm lượng nhập của Philippines, chờ đợi giá tốt của Trung Quốc và châu Phi, đến khó khăn từ cước vận tải và chính sách tài chính, khiến ngành gạo phải đối mặt với nhiều thách thức trong thời điểm này.” Ông dự đoán: “Nếu căng thẳng ở Trung Đông kéo dài, khả năng cước tàu tiếp tục tăng và giá gạo sẽ còn giảm thêm.”
Ông Đỗ Hà Nam cho biết doanh nghiệp gạo năm nay cũng đang phải đối mặt với nhiều khó khăn về thị trường, chi phí logistics và lãi suất vay vốn. Theo ông, các doanh nghiệp cần khai thác tốt các thị trường châu Á, Đông Nam Á, và chủ động dự trữ để chống đỡ biến động giá, giữ lợi ích cho nông dân. Chính sách vốn và lãi suất phù hợp từ phía nhà nước là cần thiết để hỗ trợ ngành trong giai đoạn khủng hoảng này.
TOÀN CẦU CẠNH TRANH KHỐC LIỆT Nguồn cung dồi dào dẫn tới giảm giá trên thị trường thế giới
Trên phạm vi toàn cầu, nguồn cung lúa gạo đang rất dồi dào. Giá xuất khẩu của các nước như Thái Lan, Việt Nam và Ấn Độ đều giảm trung bình từ 5-10 USD/tấn so với cuối tháng 2, với gạo 5% tấm của Việt Nam chỉ còn khoảng 360 USD/tấn, gạo thơm khoảng 400 USD/tấn. Trong bối cảnh đó, Mỹ bắt đầu gây sức ép để các nước như Nhật Bản, Indonesia phải nhập khẩu gạo của họ. Đầu năm 2026, trong các đàm phán về thuế đối ứng, Mỹ còn yêu cầu Indonesia phải nhập khẩu gạo của họ, dù chính phủ Indonesia đã thông báo không có ý định nhập khẩu gạo trong năm nay, vì đang dự trữ khoảng 3,7 triệu tấn gạo, và dự kiến tăng đến 4-5 triệu tấn vào cuối tháng 3.
Tổng thể, nguồn cung lớn, giá gạo giảm trên thị trường toàn cầu, cùng các động thái chính trị và chiến tranh thương mại đang gây áp lực mạnh mẽ lên ngành xuất khẩu gạo của Việt Nam.