BỘ XÂY DỰNG VẬN ĐỘNG TRƯỚC ÁP THUẬN TIÊU CHUẨN MỚI – NHIỀU ĐỊNH HƯỚNG ‘ ĐÁP ỨNG TIÊU CHUẨN HOẶC BỊ PHẠT’

Chính sách mới về tiêu chuẩn nhiên liệu đang gây tranh luận gay gắt trong ngành ô tô Việt Nam. Bộ Xây dựng hiện đang xây dựng dự thảo tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia mới, kèm theo ý kiến đóng góp của người dân và các bên liên quan. Trong đó, đề xuất đáng chú ý là hạn mức tiêu thụ nhiên liệu trung bình (CAFC) của toàn bộ ô tô con tại Việt Nam sẽ đạt 4,83 lít/100 km vào năm 2030. Mức tiêu thụ này được tính theo bình quân toàn bộ các loại xe, trong đó xe thuần điện có mức tiêu thụ bằng 0. Và để đạt mục tiêu này, nhà sản xuất có thể bán nhiều dòng xe, trong đó có những chiếc tiêu thụ nhiên liệu dưới 4,83 lít/100 km hoặc cao hơn, miễn là trung bình chung đạt mức quy định. Điều này tương tự hình thái lý tưởng là mọi hãng đều cung cấp các loại xe đạt hoặc thấp hơn mục tiêu, thúc đẩy sự chuyển đổi công nghệ theo hướng xanh hóa.

KHÔNG GIẢM PHÁT THẢI – TƯƠNG LAI TẠO NHIỀU VẤN ĐỀ

Nếu vẫn giữ tiêu chuẩn cũ, khả năng giảm phát thải CO₂ sẽ không đáng kể. Trong trường hợp vượt ngưỡng tiêu chuẩn, các hãng xe có thể mua tín chỉ bù trừ từ các hãng có mức tiêu thụ thấp hơn hoặc thay đổi công nghệ, loại bỏ xe tốn nhiên liệu hoặc tăng dòng xe tiết kiệm. Sau 3 năm, nếu những doanh nghiệp không điều chỉnh, cơ quan chức năng sẽ buộc dừng sản xuất, nhập khẩu.

Thời gian gần đây, thị trường ô tô nội địa tăng trưởng mạnh, kéo theo lượng khí nhà kính phát thải ngày càng lớn, trung bình mỗi năm hơn 30 triệu tấn CO₂, trong đó vận tải đường bộ chiếm gần 85%. Theo cam kết COP26, Việt Nam đặt mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào 2050. Giải pháp giảm phát thải CO₂ trong ngành vận tải, trong đó giới hạn mức tiêu thụ nhiên liệu, được xác định là khoản đóng góp lớn nhất, chiếm hơn 34%.

HIỆU QUẢ VÀ KÉO DÀI CHUẨN MỸ – CHÂU ÂU

Hiện nay, Việt Nam đã áp dụng dán nhãn năng lượng, tiêu chuẩn khí thải mức 5 cho xe ô tô 9 chỗ trở xuống, khuyến khích đổi mới công nghệ và giảm ô nhiễm. Tuy nhiên, các quy định chưa rõ ràng về mức giới hạn tiêu thụ nhiên liệu và phát thải CO₂ cho ô tô con, khiến việc kiểm soát còn hạn chế. Do đó, cần xây dựng tiêu chuẩn bắt buộc mới về tiêu thụ nhiên liệu và phát thải CO₂ theo công nghệ tiên tiến phù hợp điều kiện Việt Nam, nhằm cụ thể hóa cam kết về phát thải ròng bằng 0 đến 2050, thúc đẩy chuyển đổi xanh doanh nghiệp, nâng cao chất lượng xe và độ tiết kiệm nhiên liệu.

NGHỊCH LỢI VÀ GÓC NHÌN NGHỀ NGHIỆP

Ngay sau khi dự thảo được công bố, Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) đã phản hồi rằng mục tiêu quá nghiêm ngặt, có thể khiến 96% xe chạy xăng và 14% xe hybrid hiện tại không thể đáp ứng, đẩy nhiều dòng xe vào nguy cơ ngưng bán do không kịp thích nghi. VAMA đề xuất điều chỉnh mục tiêu theo từng năm, như tới 2027 là 6,7 lít/100 km, đến 2030 là 6 lít/100 km, để phù hợp khả năng chuyển đổi công nghệ và hạ tầng còn hạn chế.

ThS Đinh Trọng Khang, Phó giám đốc Viện Khoa học công nghệ Giao thông vận tải, nhấn mạnh rằng việc giảm phát thải là yêu cầu cấp bách, và các quy định mới sẽ thúc đẩy doanh nghiệp sớm chuyển đổi công nghệ, tránh bị phạt hoặc buộc mua tín chỉ carbon. Ông cũng lý giải rằng, tiêu chuẩn này không cấm xe xăng hoàn toàn, mà là thúc đẩy giảm tiêu thụ năng lượng, đầu tư vào công nghệ mới, giảm trọng lượng phương tiện. Đây là bước cần thiết để hạn chế nhập lượng xe không đạt chuẩn từ châu Âu.

Chung quan điểm, GS-TS Võ Xuân Vinh cho rằng, nếu tuân thủ tiêu chuẩn mới, thị trường nhiều khả năng sẽ có sự biến động đáng kể, nhiều loại xe đốt trong sẽ phải rút khỏi thị trường. Tuy nhiên, điều này là bước cần thiết để Việt Nam đạt mục tiêu phát thải ròng 0 vào năm 2050. Ông nhấn mạnh, cần hành động nhanh, sớm và kiên quyết; xem đây là cơ hội để các doanh nghiệp chuyển đổi, nâng cao công nghệ và tính cạnh tranh trong xu thế xanh hóa toàn cầu.

Trong bối cảnh phát triển bền vững, cân đối giữa lợi ích kinh tế và môi trường là cực kỳ quan trọng. Đề xuất của Bộ Xây dựng hợp lý về mặt môi trường, song cũng cần xem xét khả năng khả thi cho các doanh nghiệp nội địa. Nếu lo ngại ảnh hưởng tới thị trường, có thể áp dụng tiêu chuẩn nhẹ hơn như 5 lít/100 km trong vòng 1-2 năm đầu, rồi dần nâng cao.

Việc xây dựng tiêu chuẩn chặt chẽ, đồng bộ là bước đi tất yếu để thúc đẩy ngành ô tô chuyển đổi, hướng tới mục tiêu xanh và bền vững, đồng thời bảo vệ môi trường cho tương lai.