NHỮNG PHỤ NỮ “TỰ GẢ CHO CHÍNH MÌNH”: CÂU CHUYỆ BUỒN, KIÊN ĐỊNH GIỮ LẠI KÝ ỨC

Trong căn nhà cổ mang phong cách Pháp và Trung Hoa tại Chợ Lớn, TP.HCM, những bức tường thạch cao cũ kỹ, bong tróc từng mảng vôi, ẩn chứa dấu tích của một thời quá khứ đã phai mờ theo dòng chảy của thời gian. Khi bước vào bên trong, không gian chật hẹp càng trở nên tối tăm, ẩm thấp, với các bức tường và trần nhà lót gỗ đen kịt, như thể đang giữ kín những câu chuyện chưa kể của những người từng sinh sống nơi đây.

Nơi đây chính là chứng nhân cuối cùng của câu chuyện về nhóm Tự Sơ Nữ, những người phụ nữ đã chọn cuộc đời không kết hôn, tự gả cho chính mình. Ngôi nhà, mang tên Tụ Quần Cư, nằm lọt thỏm trên con đường Trần Quý, đã tồn tại hơn nửa thế kỷ và hiện chỉ còn sót lại những ký ức mơ hồ qua những vật dụng cũ kỹ, ít ỏi.

Những vật phẩm còn lại là chiếc bàn gỗ, chiếc phản cũ kỹ, vài đồ vật nhỏ nằm rải rác, phản ánh cuộc sống của họ ngày xưa. Có thể nói, đây là nơi chốn của những người phụ nữ kiên cường, từng trải qua sự bất công trong xã hội và đã tự mình thiết lập một cuộc đời riêng đầy ý nghĩa.

Tự Sơ Nữ là danh xưng đặc biệt, chỉ những người phụ nữ trải qua một nghi thức thiêng liêng trước bàn thờ Phật Bà Quan Âm, thề không lấy chồng suốt đời. Họ phải có một cô Tự Sơ Nữ lớn tuổi đứng ra búi tóc và chải tóc như những người đã có chồng để thể hiện lời thề. Theo anh Dương Rạch Sanh, nhà sưu tập ký vật người Hoa tại Việt Nam, “Họ tự búi tóc, tức là họ tự gả cho chính mình. Điều này xuất phát từ ý chí vượt qua bất công và bảo vệ quyền lợi của người phụ nữ. Có thể coi đây là một trong những cuộc đấu tranh quyền nữ quyền thành công nhất trong lịch sử Trung Quốc.”

Họ những người phụ nữ này thường đi làm công cho các gia đình giàu có hoặc nghề thủ công để kiếm sống. Họ tích góp tiền để mua đất, xây dựng nơi trú ẩn cho quãng đời về già. Người cuối cùng của nhóm Tự Sơ Nữ là cô Văn Ngọc Mai, còn gọi thân mật là bà Hoa Kim Chỉ, người bán các mặt hàng thủ công truyền thống của người Hoa. Bà mất năm 2002, thọ 90 tuổi.

Ngày nay, phần lớn những người phụ nữ này đã biến mất hoặc đã qua đời, căn nhà Tụ Quần Cư cũng dần trở thành đống đổ nát, chỉ còn lại những ký vật mỏng manh của quá khứ. Những hình ảnh trong bộ sưu tập của anh Dương Rạch Sanh, lưu giữ hơn 15 năm, gồm các hiện vật như chén, guốc mộc, thùng cơm, chiếc giường cổ, tất cả đều gợi nhớ về cuộc đời của những người phụ nữ đặc biệt này.

Anh Sanh chia sẻ rằng, việc gìn giữ ký ức của nhóm Tự Sơ Nữ là một niềm tự hào lớn. Những bức ảnh, kỷ vật này như một phần của câu chuyện về quyền tự quyết của người phụ nữ, nhằm giữ lại một trang sử riêng biệt trong dòng chảy của thành phố sôi động. Dù thời gian có thể làm mờ phai hình ảnh, ký ức về họ vẫn sống động trong lòng những người trân quý giá trị xưa cũ.

Câu chuyện của Tự Sơ Nữ không chỉ là một bước nhìn về quá khứ mà còn là lời nhắc nhở về ý chí và tự do của người phụ nữ. Trong không gian còn sót lại của căn nhà cổ, những di vật nhỏ bé, cũ kỹ tỏa sáng như minh chứng của một cuộc đời đã dấn thân để giữ gìn giá trị tự do cá nhân và quyền làm chủ cuộc đời của chính mình. Dù xã hội đã thay đổi rất nhiều, những hình ảnh này vẫn như những người lính nhỏ bé giữ vững ký ức về một thời đã qua, nơi những người phụ nữ tự quyết định số phận của chính mình.