SỐNG VIỆT VỚI 1 TRIỆU ĐỒNG: BẤT CẬP VÀ LẠC HẬU TRONG LUẬT THUẾ TNCN

Trong suốt 16 năm qua, mức giảm trừ gia cảnh của thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đã được điều chỉnh tăng gấp ba lần, thế nhưng điều kiện để xác định người phụ thuộc vẫn giữ nguyên khiến nhiều người cảm thấy bất cập và xa rời thực tế cuộc sống hiện đại.

BẤT CẬP TỪ ĐIỀU KIỆN NGƯỜI PHỤ THUỘC

Hiện nay, để được xem là người phụ thuộc, người nộp thuế phải có thu nhập không quá 1 triệu đồng mỗi tháng – một con số đã lỗi thời, quá lạc hậu so với cuộc sống thực tế. Bà Hà, một cán bộ hưu trí tại TP. Đà Nẵng, từng chia sẻ: Lương hưu của bà chỉ đủ sống nhờ vào tiết kiệm, trong khi hai vợ chồng còn có con hỗ trợ chi tiêu hàng tháng. Dù vậy, bà và chồng vẫn không được tính là người phụ thuộc vì có thu nhập vượt mức 1 triệu đồng/tháng. Bà băn khoăn: “Làm sao sống được với 1 triệu đồng? Người già như tôi sống hết sức tiết kiệm, còn những người trợ cấp tuất có thu nhập trên 1 triệu đồng, họ có thể sống ra sao trong thời buổi này?”

Chia sẻ của bà Hà phản ánh rõ những bất cập của quy định cứng nhắc này. Chính sách này còn xa rời thực tế của các gia đình, khi mà tiêu chuẩn sống tối thiểu mà Bộ Tài chính đưa ra là 4,4 triệu đồng mỗi tháng chưa đủ để duy trì cuộc sống căn bản, chưa kể tới những khoản phát sinh ốm đau hoặc khó khăn.

DÒNG CHẢY THU THẬP NGUỒN THUẾ

Trong khi đó, số thu ngân sách từ thuế TNCN chưa ngừng tăng trưởng. Theo Bộ Tài chính, trong 9 tháng năm 2025, doanh thu từ thuế TNCN đạt 177.474 tỷ đồng, vượt gần 8.000 tỷ so với cùng kỳ năm 2024. Bình quân mỗi tháng, ngân sách thu về gần 20.000 tỷ đồng từ thuế này, cao hơn nhiều so với các năm trước. Tỷ trọng của thuế TNCN trong tổng thu ngân sách liên tục tăng, từ 5,33% năm 2011 lên hơn 9% vào năm 2023, chứng tỏ mức độ đóng góp của loại thuế này ngày càng rõ nét.

Chị Ngô Bình ở TP.HCM phản ánh: Con chị bán tranh qua mạng, tháng có thu nhập vài triệu đồng. Nếu theo quy định cũ, thu nhập đó không đủ để xem là người phụ thuộc, còn mức thuế 10% trên mỗi lần nhận là quá cao, khiến gia đình cô băn khoăn. Nhiều người lao động vãng lai mỗi năm chỉ thu về khoảng 2 triệu đồng, sau thuế chỉ còn khoảng 1,8 triệu, trong khi Bộ Tài chính đã dự kiến nâng mức thu nhập này tối thiểu 5 triệu đồng từ năm 2017, đến nay vẫn chưa thực hiện.

NHIỀU BẤT CẬP VỀ QUY ĐỊNH KHẤU TRỪ VÀ NẠP THUẾ

Ngoài ra, quy định khấu trừ 10% thuế đối với thu nhập vãng lai từ 2 triệu đồng trở lên gây ra tình trạng lạm thu và khó kiểm soát. Ông Nguyễn Hữu, một người làm thêm ở TP.HCM, cho biết: “Tôi làm thêm vài nơi, thu nhập mỗi tháng khoảng 2 triệu, bị trừ thuế hết. Khi mở eTax, tôi thấy số thuế phải nộp lên tới hàng chục triệu, khiến tôi hoang mang và không biết số tiền này có thực sự vào ngân sách hay không.” Bất cập này khiến nhiều người lao động không rõ khoản thuế họ nộp có đúng, đủ hay không, đồng thời gây áp lực lớn cho hệ thống thuế.

Chuyên gia và các chuyên viên luật cũng đồng tình kiến nghị: Nâng mức thu nhập chịu thuế vãng lai lên ít nhất 8-10 triệu đồng để tránh thiệt thòi cho người nộp thuế và giảm tải cho cơ quan thuế trong quản lý, quyết toán.

LỜI KHUYÊN VÀ ĐỀ XUẤT SỬA ĐỔI

TS Nguyễn Ngọc Tú, giảng viên Trường ĐH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, nhận xét: “Chỉ số giá tiêu dùng tăng gấp đôi trong 16 năm, GDP cũng tăng gần 3 lần, vậy tại sao mức định nghĩa người phụ thuộc vẫn cứng nhắc ở mức 1 triệu đồng/tháng? Nên nâng mức GTGC cho người phụ thuộc phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế – xã hội, dự kiến tới năm 2026, mức này nên nâng lên khoảng 6,2 triệu đồng để phù hợp hơn.” Ông Tú kiến nghị, việc sửa đổi luật cần dựa trên thực tế, không phi thực tế như quy định hiện hành, nhằm đảm bảo quyền lợi cho các gia đình và giữ vững nguồn thu thuế hợp pháp.

Trong bối cảnh đó, việc điều chỉnh phù hợp về quy mô thu nhập phụ thuộc và mức thuế vãng lai không chỉ giúp các gia đình tránh được bất cập, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả hệ thống thuế, đảm bảo ngân sách nhà nước được hưởng lợi thực sự từ các nguồn thu chính đáng.