HÀ NHUẬN CẢNH VỤ THỦY ĐIỆN ĐỒNG NAI 5 XẢ TRÀN: TRÁCH NHIỆM RÕ RÀNG Ở ĐÂU?

Từ đêm ngày 20.11 đến chiều ngày 22.11, vụ xả tràn của thủy điện Đồng Nai 5 do Tập đoàn Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) quản lý đã gây ra thiệt hại lớn cho khu vực xã Đak Lua, tỉnh Đắk Nông. Nước từ hồ chứa đột ngột xả tràn khiến mực nước các dòng sông dâng lên nhanh chóng, gây ngập lụt diện rộng, thiệt hại ban đầu ước tính hơn 40 tỷ đồng cho người dân địa phương.

Chủ tịch UBND xã Đak Lua, bà Nguyễn Thanh Hiền, cho biết không nhận được thông báo chính thức từ phía thủy điện Đồng Nai 5 – TKV về việc xả lũ, khiến chính quyền địa phương không kịp thời chuẩn bị đối phó trước tình hình. Trong khi đó, một chuyên viên của địa phương nhận thấy nước lên cao hơn mức bình thường từ sáng 20.11, và đã gửi thông báo về việc xả tràn của thủy điện vào 23 giờ tối ngày 19.11, nhưng do giờ khuya nên cảnh báo không đến đúng mức.

Trong khi đó, phía công ty thủy điện Đồng Nai 5 – TKV lại cho rằng, các thông báo về việc tăng giảm lưu lượng xả lũ đều đã được gửi đến các cơ quan liên quan như Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn, các sở ngành, chính quyền các địa phương vùng hạ du qua nhiều phương tiện như văn bản, email, tin nhắn Zalo, nhằm đảm bảo thông tin được truyền đạt đầy đủ.

Về các quy định pháp luật liên quan, luật sư – TS Nguyễn Thị Kim Vinh từ Công ty luật TNJ nhận định, pháp luật không có định nghĩa rõ ràng về khái niệm “xả tràn” hay “xả lũ”, mà chỉ quy định về quy trình vận hành hồ chứa và trách nhiệm thông báo. Theo Nghị định 114 năm 2018 của Chính phủ, chủ đầu tư đập, hồ chứa có nghĩa vụ lập quy trình vận hành được phê duyệt, trong đó quy định rõ thời gian, phương thức cảnh báo, trách nhiệm thông báo và phát lệnh.

Theo Luật Thủy lợi và tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8414:2010, chủ đập phải gửi thông báo về việc xả lũ đến chính quyền địa phương và người dân, bằng các hình thức phù hợp, đủ thời gian để người dân chuẩn bị ứng phó. Tuy nhiên, các quy định về thời gian, phương thức thông báo không thống nhất giữa các quy trình, dẫn đến điểm bất cập trong công tác truyền đạt thông tin đến cộng đồng.

Trong đó, theo quyết định số 1895 năm 2019 của Thủ tướng Chính phủ, thủy điện Đồng Nai 5 phải báo trước ít nhất 4 giờ khi mở cửa xả nước, trừ các trường hợp khẩn cấp. Thời gian này nhằm giúp chính quyền địa phương có thời gian chuẩn bị và cảnh báo dân cư, giảm thiểu thiệt hại.

Trách nhiệm của các bên liên quan cũng đã được quy định rõ ràng. Thủy điện Đồng Nai 5 phải báo cáo, thông báo tới Ban Chỉ huy phòng chống thiên tai cấp tỉnh, cấp huyện, và các cơ quan liên quan trước và trong quá trình vận hành xả tràn. Các thông báo có thể được truyền qua nhiều hình thức như văn bản, điện thoại, fax, email hoặc hệ thống giám sát hiện đại để đảm bảo thông tin đủ đến tất cả các đối tượng liên quan.

Trong bối cảnh vụ việc gây thiệt hại lớn cho người dân, luật sư Kim Vinh cho rằng, cơ quan chức năng cần vào cuộc điều tra xác minh nguyên nhân, lỗi thuộc về phía thủy điện hay chính quyền địa phương thiếu trách nhiệm, để có hướng xử lý phù hợp. Theo Nghị định 134 năm 2013 (được sửa đổi năm 2022), cá nhân không thực hiện cảnh báo, thông báo trước về việc xả lũ có thể bị phạt tiền từ 30-50 triệu đồng, còn tổ chức thì gấp đôi.

Trong những trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng, người thủ phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng hoặc gây thiệt hại tài sản nhà nước theo Bộ luật Hình sự. Họ còn phải bồi thường thiệt hại cho người dân về tài sản, sức khỏe, tính mạng và các quyền lợi hợp pháp khác.

Trách nhiệm rõ ràng, xử lý minh bạch và tuân thủ đúng quy trình vận hành là điều kiện cần để đảm bảo an toàn cho cư dân sinh sống dưới lòng hồ và hạn chế tối đa thiệt hại khi có sự cố xảy ra. Câu hỏi về trách nhiệm chính vẫn còn bỏ ngỏ, chờ đợi các cơ quan chức năng sớm làm rõ để tránh những vụ việc tương tự trong tương lai.