VIỆT NAM ĐẨY MẠNH SẢN XUẤT GẠO XANH – ĐỈNH CAO MỚI CỦA NGHỀ TRỒNG LÚA TRÊN BỀN VỮNG

Trong tháng 10 vừa qua, gạo Aan của Việt Nam chính thức nhận được chứng nhận từ Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) với nhãn hiệu “Gạo Việt xanh – phát thải thấp”. Đây là bước tiến quan trọng thể hiện cam kết của doanh nghiệp trong việc phát triển sản xuất bền vững và giảm thiểu khí nhà kính, đồng thời khẳng định vị thế của gạo Việt trong xu hướng tiêu dùng xanh trên thị trường quốc tế.

Theo ông Lê Thanh Tùng, Phó chủ tịch VIETRISA, tính đến cuối tháng 11.2025, đã có hơn 70.000 tấn gạo đạt chứng nhận “Gạo Việt xanh – phát thải thấp”. Đây là kết quả sau hai năm thử nghiệm và mở rộng, góp phần thúc đẩy lợi thế cạnh tranh của gạo Việt Nam trên thị trường xuất khẩu. Các doanh nghiệp liên quan đều đảm bảo minh bạch nguồn gốc, quy trình canh tác thân thiện môi trường, và đang dán tem Eco-Friendly nhằm khẳng định cam kết vì môi trường và sức khỏe người tiêu dùng.

Trong khuôn khổ Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp” vùng ĐBSCL đến 2030, mô hình giảm phát thải của Việt Nam đã được kiểm định và chứng nhận quốc tế. Bên cạnh đó, các giống lúa được cấp chứng nhận chủ yếu thuộc nhóm chất lượng cao như OM18, Đài Thơm 8, ST25, và các giống Nhật do Angimex Kitoku phát triển. Ông Bùi Bá Bổng, Chủ tịch VIETRISA, nhận định: “Việc mở rộng sang nhóm giống nhập khẩu cho thấy doanh nghiệp hướng đến phân khúc thị trường cao cấp, đặc biệt là các thị trường đòi hỏi tiêu chuẩn cao về môi trường.”

Kết quả thực tiễn cho thấy mô hình sản xuất lúa xanh, tiết kiệm chi phí lại còn tăng năng suất. Nông dân tham gia có thể giảm chi phí từ 1,7 đến 4,9 triệu đồng mỗi hecta, lượng giống dùng giảm đến 65%, lượng phân đạm và nước tưới cũng ít đi rõ rệt, nhưng năng suất vẫn tăng từ 1,4 đến 15,9 tạ/ha. Đặc biệt, lượng khí thải CO2 giảm trung bình 3,7 tấn mỗi hectare mỗi vụ, mở ra khả năng mở rộng diện tích sản xuất xanh bền vững.

Theo PGS-TS Bùi Bá Bổng, các thử nghiệm độc lập của tổ chức Regrow đã xác nhận rõ ràng lợi thế của gạo carbon thấp, giúp Việt Nam khẳng định vị trí dẫn đầu về sản phẩm bền vững. Các giống lúa cao cấp như OM18, Đài Thơm 8, và các giống Nhật Bản như Hana, Akita đang hướng tới các thị trường cao cấp, đặc biệt các quốc gia đặt tiêu chuẩn môi trường khắt khe.

Các dự án hỗ trợ chuyển đổi nền nông nghiệp còn có sự tham gia của cộng đồng quốc tế. Dự án “Chuyển đổi chuỗi giá trị lúa gạo ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển bền vững” do Bộ NN-MT phối hợp với tổ chức SNV của Hà Lan và tài trợ từ chính phủ Úc, đến năm 2027 dự kiến thu hút 200.000 hộ nông dân tham gia trên diện tích 200.000 ha, giảm thải ít nhất 200.000 tấn CO₂. Công ty TNHH Angimex Kitoku đánh giá đây là đòn bẩy quan trọng giúp tiếp cận nguồn tín dụng xanh từ ngân hàng MUFG của Nhật Bản, mở ra hướng đi mới cho ngành hàng lúa gạo.

Việc gạo Việt Nam 3 lần được vinh danh là gạo ngon nhất thế giới là niềm tự hào lớn, chứng minh chất lượng ổn định và đẳng cấp quốc tế của hạt gạo Việt. Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, khẳng định: “Thành tựu chuyển sang gạo chất lượng cao nhưng vẫn duy trì năng suất, vị trí số một thế giới chính là nét đặc trưng của ngành lúa gạo Việt.” Mặc dù thị trường xuất khẩu gặp nhiều thử thách do các quốc gia như Ấn Độ, Thái Lan và Mỹ giảm lượng cung, Việt Nam vẫn kiên trì mở rộng thị phần sang các thị trường châu Á, châu Phi và các nước truyền thống, đạt kim ngạch xuất khẩu 3,8 tỷ USD với 7,5 triệu tấn gạo trong năm nay, đứng thứ hai toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, các chính sách và nỗ lực không ngừng nhằm tạo ra giá trị mới cho hạt gạo Việt. Phó cục trưởng Cục Trồng trọt Nguyễn Quốc Mạnh nhấn mạnh: “Chúng ta có đủ yếu tố để phát triển ngành hàng lúa gạo xanh hơn, sạch hơn, cạnh tranh hơn, góp phần nâng cao giá trị nông sản, bảo vệ lợi ích của nông dân và ngành nông nghiệp toàn quốc.” Chính quyền địa phương, các doanh nghiệp, hợp tác xã đều cần chung tay hợp tác, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, theo dõi chính xác lượng giảm phát thải, mở rộng các mô hình liên kết.

Trong chuyến làm việc mới nhất với Nhật Bản, ông Đỗ Hà Nam cho biết phía Nhật Bản mong muốn hợp tác, đầu tư vùng chuyên canh lúa theo quy trình của Nhật để xuất khẩu gạo Nhật trở lại Việt Nam và từng bước mở rộng nhập khẩu gạo Việt Nam, trong đó có gạo Nhật Japonica và ST25. Tuy giá gạo Việt hiện tại còn chịu thuế cao và rào cản kỹ thuật, song các doanh nghiệp vẫn chuyển hướng khai thác các thị trường mới, góp phần nâng cao vị thế của ngành hàng này trong dài hạn.