ÁP LỰC TUYỂN SINH LỚP 10: NÊN BỎ HOÀN TOÀN HOẶC KẾT HỢP GIỮA THI VÀ XÉT?

Ở các thành phố lớn và các trường tốp đầu, từ nhiều năm nay, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 luôn diễn ra trong không khí căng thẳng. Nhiều học sinh, phụ huynh cảm thấy áp lực nặng nề, thậm chí rơi vào tình trạng mệt mỏi, đờ đẫn hoặc tuyệt vọng nếu không đạt đủ điểm đỗ. Điều này khiến dư luận đặt câu hỏi về tính hợp lý của kỳ thi này và đề xuất nên bỏ hoàn toàn hoặc thay thế bằng hình thức xét tuyển, nhằm giảm bớt gánh nặng cho học sinh.

Tại các thành phố lớn, các trường tốp đầu thường tổ chức các kỳ thi khốc liệt, cạnh tranh gay gắt. Trong khi đó, các trường có điểm đầu vào thấp, nhất là những trường mới thành lập hoặc có mức chất lượng đào tạo không cao, lại nhận định rằng việc tổ chức thi tuyển chỉ gây tốn kém và gây áp lực không cần thiết. Thậm chí, có ý kiến cho rằng với điểm chuẩn thấp, việc thi tuyển chỉ giúp loại bỏ những thí sinh có điểm liệt, không mang lại hiệu quả rõ rệt về chất lượng đầu vào.

Sự chênh lệch trong điểm chuẩn của các trường THPT cũng phản ánh rõ nét sự khác biệt về chất lượng đào tạo, uy tín và số lượng thí sinh đăng ký dự tuyển. Các trường nổi tiếng, có vị trí địa lý thuận lợi thường thu hút nhiều học sinh có học lực tốt, dẫn đến điểm chuẩn cao hơn. Ngược lại, những trường ở khu vực khó khăn, dân cư thưa thớt hay mới thành lập thường có điểm chuẩn thấp hơn, thậm chí chỉ cần học sinh không bị điểm liệt là có thể trúng tuyển. Có những trường chỉ lấy điểm đầu vào chưa đến 1 điểm/môn thi, gây ra nhiều hoài nghi về chất lượng đào tạo.

Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra là liệu có nên hoàn toàn bỏ thi tuyển lớp 10 hay không? Các ý kiến đều cho rằng, nếu bỏ hoàn toàn kỳ thi này, sẽ có những bất cập như việc các trường trung học phổ thông tại các đô thị có thể nâng điểm cho học sinh gian lận, gây mất công bằng và giảm thiểu tính minh bạch trong tuyển sinh.

Thực tế, năm học 2025-2026, lần đầu tiên áp dụng Thông tư 30/2024/TT-BGDĐT về quy chế tuyển sinh THCS và THPT, các trường không tính hệ số 1 các môn thi, dẫn đến điểm chuẩn của nhiều trường có thể sẽ thấp hơn mọi năm. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những trường có điểm chuẩn rất thấp, làm dấy lên lo ngại về tính khách quan của kỳ thi.

Một giải pháp khả thi hơn là kết hợp cả hình thức thi tuyển và xét tuyển lớp 10. Các sở giáo dục cần linh hoạt trong cách thức tổ chức, dựa trên tình hình thực tế của từng địa phương để giảm thiểu áp lực cho học sinh, phụ huynh và hạn chế tiêu cực. Cụ thể, sở GD-ĐT có thể tổ chức Tổng hợp đăng ký dự tuyển từ học sinh, phân loại các trường phù hợp theo hình thức thi tuyển hoặc xét tuyển dựa trên số lượng đăng ký, nhu cầu và năng lực của thí sinh.

Các trường có số lượng hồ sơ đăng ký vượt quá chỉ tiêu tuyển sinh sẽ sử dụng phương án thi tuyển để đảm bảo tính khách quan, công bằng trong quá trình chọn lựa. Trong khi đó, những trường có số lượng thí sinh đăng ký thấp hoặc vừa phải có thể dựa vào thành tích học tập và rèn luyện của học sinh để xét tuyển. Hình thức này vừa giảm bớt áp lực tâm lý cho học sinh, vừa tiết kiệm chi phí, giảm gánh nặng ngân sách cho nhà nước và phụ huynh.

Việc linh hoạt kết hợp thi tuyển và xét tuyển không những giúp cân đối nguồn tuyển mà còn đảm bảo công bằng, minh bạch trong tuyển sinh lớp 10, phù hợp với thực tế của từng địa phương. Các sở giáo dục cần dựa trên số đăng ký của học sinh để xây dựng phương án phù hợp, từ đó góp phần giảm thiểu cạnh tranh gây cấn và nâng cao chất lượng giáo dục cho các cấp học.