QUYẾT ĐỊNH TẠM ĐÌNH CHỈ ĐIỀU TRA TÀI XẾ NGUYỄN VĂN BẢO TRUNG: CÂU HỎI VỀ CÔNG LÝ VÀ LẠI VỀ PHÁP LUẬT

Ngày 8.11.2025, vụ việc tài xế Nguyễn Văn Bảo Trung, người gây tai nạn khiến nữ sinh 14 tuổi tử vong tại Vĩnh Long, chính thức bước sang giai đoạn mới khi cơ quan điều tra tạm đình chỉ điều tra do Trung mắc bệnh tâm thần. Quyết định này đã gây ra không ít tranh luận về tính hợp pháp, lẽ công bằng trong chính hệ thống pháp luật của Việt Nam.

TRƯỚC KHI BỊ BẮN, TÀI XẾ KHÔNG CÓ BỆNH TÂM THẦN

Vụ tai nạn xảy ra khi Trung vượt qua một xe bán tải không quan sát đúng tình hình phía trước, gây hậu quả nghiêm trọng. Ban đầu, các cơ quan chức năng xác định không có dấu hiệu phạm tội, đồng thời bác đơn khiếu nại của gia đình nạn nhân. Chỉ đến khi Bộ Công an và Viện KSND tối cao kiểm tra lại hồ sơ, vụ việc mới có chuyển biến tích cực hơn.

Sau khi vụ tai nạn xảy ra, cha của nữ sinh, ông Nguyễn Vĩnh Phúc, đã dùng súng tự chế bắn vào Trung. Trung may mắn sống sót nhưng bị thương tích nặng, liệt nửa người và gần như mất khả năng nhận thức. Kết quả giám định pháp y tâm thần xác định trước, trong và sau hành vi phạm tội, Trung không mắc bệnh tâm thần. Tuy nhiên, từ đó trở đi, Trung phát bệnh mất trí, gây ra tranh cãi quanh vấn đề trách nhiệm hình sự.

LỖ HỔNG CỦA PHÁP LUẬT VÀ CÂU HỎI VỀ TRÁCH NHIỆM

Theo Điều 21 của Bộ luật Hình sự 2015, người có hành vi nguy hiểm cho xã hội nhưng đang mắc bệnh tâm thần, làm mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi, thì không chịu trách nhiệm hình sự. Trong khi đó, điều khoản 2 của Điều 49 quy định rằng nếu người phạm tội mắc bệnh tâm thần trước khi bị kết án, họ có thể được áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh.

Tuy nhiên, điểm mấu chốt nằm ở chỗ “trước khi bị kết án”. Trung hiện đang trong giai đoạn điều tra, chưa qua tố tụng hình sự, do đó theo quy định pháp luật hiện hành, vẫn có thể tạm đình chỉ điều tra với lý do bệnh lý tâm thần. Điều này đã gây ra tranh luận lớn: Liệu đây có phải là lỗ hổng khiến các vụ việc tương tự dễ dàng thoát trách nhiệm hình sự khi người phạm tội mắc bệnh tâm thần sau hành vi?

“Trong quy trình tố tụng, khi chưa có bản án chính thức, người bị can vẫn còn trong giai đoạn điều tra hoặc truy tố. Chính vì thế, việc tạm đình chỉ là phù hợp thủ tục, nhưng lại mở ra rủi ro trong việc xử lý vụ án sau này,” luật sư Nguyễn Văn A phân tích. Câu hỏi lớn đặt ra: Sau khi Trung khỏi bệnh, liệu có thể tiếp tục điều tra, truy tố? Và nếu có, cơ quan chức năng có đủ cơ chế theo dõi và đảm bảo thực hiện đúng quy định không?

CAM KẾT GIÁM ĐỊNH LẠI VÀ VẤN ĐỀ GIÁM ĐỊNH PHÁP Y TÂM THẦN

Theo phản hồi của công an tỉnh Vĩnh Long gửi gia đình nạn nhân, khi Trung khỏi bệnh hoặc đủ khả năng nhận thức, cơ quan điều tra sẽ trưng cầu giám định lại. Tuy nhiên, thực tế cho thấy đây chỉ là lời hứa trên giấy tờ, vì không có quy định bắt buộc cơ quan phải định kỳ giám định lại sức khỏe tâm thần của bị can trong quá trình tạm đình chỉ.

Hệ lụy là nhiều vụ án khi bị can mắc bệnh tâm thần kéo dài, dẫn đến việc các vụ án bị bỏ quên hoặc đình trệ. Không có quy định rõ ràng về thời hạn tối đa để tạm đình chỉ hoặc thủ tục bắt buộc giám định lại, gây khó khăn trong việc quyết định trách nhiệm tiếp theo của bị can.

PHẢI BỘI THƯỜNG VÀ TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ

Gia đình nạn nhân đã nhiều lần đề nghị giám định lại tại cơ sở y tế do chính họ chỉ định, nhằm làm rõ tình trạng tâm thần của Trung. Tuy nhiên, hiện luật quy định chưa có cơ chế buộc gia đình hoặc cơ quan giám định tham gia quá trình này, cũng như chưa có quy trình giám định chéo hoặc độc lập khi có tranh chấp.

Một điểm khác cần xem xét là quyền của gia đình nạn nhân trong việc yêu cầu giám định lại, tham gia chứng kiến hoặc giám sát quá trình. Đồng thời, các vụ việc chưa chắc đã kết thúc khi truy cứu trách nhiệm hình sự không khả thi. Chính phủ cần có quy định rõ ràng về trách nhiệm bồi thường thiệt hại để đảm bảo quyền lợi gia đình nạn nhân, tránh nỗi oan ức kéo dài.

KẾT LUẬN

Trường hợp tài xế Trung đặt ra nhiều câu hỏi về công lý và hiệu quả của hệ thống pháp luật hiện hành. Khi luật pháp tạo ra lỗ hổng để người phạm tội có thể thoát trách nhiệm sau khi mắc bệnh tâm thần, đó không còn là công lý, mà là sự bất công. Để hệ thống pháp luật thực sự bảo vệ quyền lợi xã hội và cộng đồng, cần có những sửa đổi phù hợp, chặt chẽ hơn trong quy trình giám định, theo dõi năng lực trách nhiệm và trách nhiệm dân sự trong các vụ án liên quan đến bệnh lý tâm thần.

Chỉ khi đó, công lý mới thực sự thể hiện qua từng quyết định, khiến xã hội cảm thấy tin tưởng và cảm nhận rõ nét về sự công bằng.