CUỘC HỒI SINH KỲ DIỆU CỦA SẾU MỸ: TỪ NGƯỜI TỔN THƯƠNG ĐẾN PHỤC HỒI BỀN VỮNG

Năm 1952, các báo cáo khoa học chỉ còn đếm trên đầu ngón tay số cá thể sếu Mỹ (Whooping Crane) còn tồn tại, khiến nhiều người lo ngại về khả năng tuyệt chủng của loài chim cao nhất Bắc Mỹ này. Thế nhưng, hơn 70 năm sau đó, đàn sếu Mỹ đã phục hồi đáng kinh ngạc, lên đến hơn 600 con và vẫn tiếp tục tăng trưởng không ngừng.

Không chỉ với sếu Whooping Crane, Mỹ còn đạt nhiều thành tựu trong việc bảo tồn và phát triển các loài sếu quý hiếm khác, biến những loài chim tưởng chừng sắp mất hút thành những biểu tượng của hy vọng và cuộc sống. Nỗ lực này kết hợp giữa khoa học, lòng kiên trì và niềm tin vào khả năng hồi sinh của thiên nhiên.

Hành trình cứu các loài sếu quý tại Mỹ đã trải qua nhiều thử thách khó khăn, từ việc tìm kiếm, nghiên cứu, thụ tinh nhân tạo, nuôi dưỡng trong điều kiện kiểm soát, đến các biện pháp “cưỡng bách làm tổ lại” trong thiên nhiên khắc nghiệt. Những quyết định này đòi hỏi sự chính xác, cẩn trọng và lòng kiên trì vượt bậc, thể hiện rõ trí tuệ và tinh thần không bỏ cuộc của các nhà khoa học.

Sếu Mỹ, loài chim cao nhất Bắc Mỹ với bộ lông trắng nổi bật, từng bị đẩy tới bờ vực tuyệt chủng do nạn săn bắt, mất môi trường sống và chia cắt các tuyến di cư. Trong những năm 1940, đàn sếu còn di cư từ vùng ven vịnh Mexico đến Canada, nhưng các hoạt động săn bắn và biến đổi sinh thái gần như xóa sổ chúng. Đến năm 1952, chỉ còn lại một số ít cá thể, và báo cáo của nhà điểu học Robert Porter Allen về tình trạng nguy cấp của loài đã khiến cộng đồng bảo tồn thức tỉnh.

Sự kiện mở ra bước ngoặt lịch sử bắt đầu khi phát hiện ra khu vực sinh sản tự nhiên của sếu tại Vườn quốc gia Wood Buffalo ở Canada vào năm 1954. Đây là điểm khởi đầu cho chiến lược dài hạn nhằm bảo vệ môi trường sống và dữ liệu sinh sản của loài chim này. Các hoạt động bảo tồn như bảo vệ vùng đất ngập nước, giám sát hành lang di cư, và nhân giống trong trại đã góp phần làm tăng đàn sếu một cách bền vững. Từ 57 cá thể năm 1970, nay đã có hơn 600 con, gồm cả tự nhiên lẫn nuôi nhốt.

Tại trụ sở của Hội Quốc tế về Bảo tồn Chim (ICF) đặt ở Wisconsin, các nhà khoa học tiếp tục nỗ lực bằng những phương pháp khoa học tiên tiến. Việc kiểm tra sức khỏe, nhân giống, thậm chí thử nghiệm nuôi song sinh trong các kỹ thuật hỗ trợ là các bước cần thiết trong cuộc chiến giữ gìn loài chim quý này. Chẳng hạn, câu chuyện về cặp sếu đầu đỏ Chandini và Terai là một minh chứng rõ nét. Khi Chandini đẻ trứng, các chuyên gia quyết định nuôi dưỡng cùng lúc hai con non, Dino và Reptar, nhằm tăng khả năng thành công của việc nuôi dưỡng và cứu các cá thể non khỏi nguy cơ thất bại.

Trong quá trình tái thả, các nhà khoa học còn áp dụng biện pháp cưỡng bách làm tổ lại khi các tổ bị thất bại, nhằm đảm bảo quần thể không bị ảnh hưởng tiêu cực. Những dữ liệu cho thấy tuổi tác của sếu mái, môi trường sinh sống và kinh nghiệm di cư đều ảnh hưởng mạnh đến khả năng sinh sản và thành công trong làm tổ lại. Việc chọn đúng cặp, đúng thời điểm giúp tối đa hóa hiệu quả sinh sản mỗi mùa.

Chia sẻ về trách nhiệm quốc tế, các chuyên gia của ICF còn hợp tác sâu rộng với các dự án bảo tồn sếu tại Việt Nam. Tiến sĩ Trần Triết, đại diện từ Việt Nam, cùng đồng nghiệp đã và đang khảo sát, nghiên cứu, chuyển giao kiến thức về phương pháp gây giống, tái thả các loài sếu quý, đặc biệt là sếu đầu đỏ tại Vườn quốc gia Tràm Chim. Những kết quả bước đầu tự tin mở ra hy vọng hồi sinh loài chim quý này tại khu vực từng bị mai một.

Bảo tồn các loài sếu quý không chỉ là câu chuyện về các hành động đơn lẻ, mà là một quá trình liên tục đòi hỏi sự chính xác của khoa học, lòng kiên trì và niềm tin bền bỉ. Hàng trăm cá thể sếu đã hồi sinh, nhưng đó chưa phải điểm kết thúc. Các chuyên gia hiểu rõ rằng, để giữ gìn những thành quả này, điều quan trọng không chỉ là khâu cứu hộ, mà còn là sự tiếp nối của những chiến lược dài hạn, những quyết định nhỏ nhất đều mang ý nghĩa sinh tồn lớn lao.

ICF đang mở rộng hợp tác quốc tế, chia sẻ kinh nghiệm và kiến thức về bảo tồn sếu tới nhiều quốc gia, trong đó có dự án tại Đồng Tháp, Việt Nam. Từ Wisconsin đến Tràm Chim, hành trình bảo vệ sếu quý không ngừng tiếp diễn, bởi câu hỏi chính còn lại vẫn là: liệu con người có đủ kiên nhẫn để tiếp tục giữ gìn và nuôi dưỡng sự sống của những loài chim quý này hay không? Trong từng mùa sinh sản, từng chuyến di cư, từng quyết định nhỏ, tất cả đều góp phần viết nên câu chuyện dài về cuộc hồi sinh kỳ diệu của sếu Mỹ.