tai nạn thảm khốc từ việc lùi xe: hiểm họa thường bị lờ đi trong giao thông đô thị

Mới đây, trên phố Khâm Thiên, quận Văn Miếu, TP Hà Nội, đã xảy ra một vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng liên quan đến việc lùi xe ô tô. Tài xế điều khiển chiếc ô tô điện 7 chỗ đã đi lùi và va chạm với một người phụ nữ trung niên vừa dắt xe máy từ vỉa hè xuống lòng đường, khiến người này tử vong tại chỗ. Sự việc gây bức xúc dư luận và đặt ra câu hỏi về mức độ an toàn của các thao tác lùi xe, đặc biệt trong các khu vực đông dân cư hoặc nơi có nhiều phương tiện đỗ đụng.

Vụ tai nạn này không phải là trường hợp cá biệt về việc ô tô gây tai nạn do lùi xe. Trong thực tế, mặc dù tần suất không cao như các vụ va chạm khi lưu thông tốc độ cao hoặc chuyển hướng sai quy định, các nghiên cứu quốc tế đều cho thấy hậu quả của các vụ tai nạn liên quan đến lùi xe rất nghiêm trọng.

Theo dữ liệu đăng trên Open Transportation Journal dựa trên khảo sát tại Pháp, các vụ tai nạn giữa người đi bộ và phương tiện đang lùi chiếm khoảng 6,5 đến 7% tổng số tai nạn giao thông. Trong khi đó, nghiên cứu của Worldmetrics cho thấy tại các khu vực như bãi đỗ xe, khu dân cư, tỷ lệ va chạm liên quan đến xe lùi vẫn chiếm khoảng 26-30%. Tại Mỹ, theo số liệu của Cục Quản lý An toàn Giao thông Đường cao tốc Quốc gia, mỗi năm có khoảng 263 người tử vong và gần 10.000 người bị thương vì các vụ tai nạn lúc lùi.

Tại Việt Nam, chưa có thống kê chính thức rõ ràng về tỷ lệ tai nạn do lùi xe, nhưng thực tế các vụ việc gây thương vong đều bắt nguồn từ việc xe lùi trong ngõ hẹp, bãi đỗ, khu dân cư hoặc trước cổng các cơ sở y tế, trường học.

Các nguyên nhân chính gây ra các vụ tai nạn này đều có điểm chung rõ ràng. Thứ nhất là hạn chế tầm nhìn phía sau, đặc biệt với các dòng xe cao như SUV hay xe tải, nơi mà nhiều khuất điểm, trẻ em hay người cao tuổi dễ nằm trong “điểm mù”. Thứ hai, tâm lý chủ quan của tài xế thường dẫn đến đánh giá thấp mức độ rủi ro; lùi xe trong không gian quen thuộc, tốc độ thấp khiến ít người chú ý đến khả năng xảy ra chuyện bất trắc. Thứ ba, là kỹ năng phản xạ dừng khẩn cấp khi phát hiện chướng ngại vật hoặc người đi bộ còn yếu, khiến phần lớn tài xế không chuẩn bị sẵn sàng để phản ứng kịp thời khi có sự cố.

Những đối tượng dễ bị tổn thương nhất trong các vụ tai nạn này thường là trẻ em, người cao tuổi và người đi bộ. Vì họ phản ứng chậm chạp hoặc không thể dự đoán được các nguy cơ phía sau, nên nguy cơ xảy ra hậu quả nặng nề là rất cao.

Các chuyên gia khuyến nghị để hạn chế rủi ro, quan trọng nhất là ý thức của người lái xe. Tài xế cần hình thành thói quen kiểm tra kỹ khu vực phía sau trước khi lùi, đặc biệt khi di chuyển trong các không gian chật hẹp, chú ý quan sát bằng cách quay đầu, xuống xe để kiểm tra khi tầm nhìn bị hạn chế hoặc có người đi bộ, trẻ nhỏ. Khi lùi, cần giữ tốc độ thật chậm, sẵn sàng phanh ngay lập tức khi phát hiện bất thường, không được chủ quan chỉ dựa vào gương.

Bên cạnh đó, công tác đào tạo lái xe cũng cần được xem xét lại. Hiện nay, việc học lùi xe chủ yếu tập trung vào kỹ thuật điều khiển theo vạch kẻ cố định, ít đề cập đến các tình huống thực tế như người đi bộ đột ngột xuất hiện trong vùng khuất tầm nhìn hay trẻ em chạy ra phía sau xe. Các ý kiến đề xuất bổ sung các phần thực hành phản xạ dừng khẩn cấp, xử lý các tình huống đột xuất trong môi trường thực tế.

Công nghệ hỗ trợ lùi xe cũng đóng vai trò ngày càng quan trọng để giảm thiểu tai nạn. Các mẫu xe bán tại Việt Nam hiện nay đã tích hợp camera lùi, cảm biến đỗ xe, cảnh báo phương tiện cắt ngang phía sau hoặc hệ thống phanh tự động khi lùi. Nghiên cứu của Viện Bảo hiểm An toàn Đường bộ Hoa Kỳ cho thấy, xe được trang bị đầy đủ các hệ thống này có thể giảm tới 78% nguy cơ va chạm liên quan đến thao tác lùi.

Chuyên gia khuyến nghị người tiêu dùng nên ưu tiên lựa chọn các xe có trang bị công nghệ an toàn hỗ trợ, đồng thời nâng cao kỹ năng, ý thức để tự bảo vệ chính mình và cộng đồng khỏi các vụ tai nạn thương tâm. Trong khi chờ đợi các biện pháp kỹ thuật và giáo dục rộng rãi hơn, ý thức cảnh giác và kỹ năng phản xạ của từng tài xế chính là yếu tố quyết định để hạn chế các hậu quả đáng tiếc từ thao tác lùi xe.