TRUNG QUỐC MỒ HỒI ƯỚC MUỐN CÁCH MẠNG TIỀN TỆ TOÀN CẦU

Gần đây, tạp chí Cầu Thị – cơ quan lý luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc – đã đăng tải trích đoạn phát biểu của Tổng Bí thư và Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình về hướng phát triển tài chính mang đậm đặc trưng Trung Quốc và góp phần nâng cao sức mạnh tài chính quốc gia. Trong bài viết, nhà lãnh đạo này nhấn mạnh rằng Trung Quốc cần xây dựng một đồng tiền mạnh, có thể sử dụng rộng rãi trong thương mại quốc tế, đầu tư, thị trường ngoại hối, đồng thời đạt đến vị thế dự trữ toàn cầu.

Tham vọng về một đồng tiền toàn cầu của Trung Quốc

Chủ tịch Tập Cận Bình nhấn mạnh sự cần thiết phải thúc đẩy quốc tế hóa nhân dân tệ (CNY), bên cạnh việc xây dựng nền tảng tài chính vững mạnh hơn. Các yếu tố then chốt gồm một ngân hàng trung ương đủ mạnh để quản lý tiền tệ hiệu quả, các tổ chức tài chính cạnh tranh trên quy mô quốc tế, các trung tâm tài chính có khả năng thu hút vốn toàn cầu và tạo ảnh hưởng đến thị trường toàn cầu. Qua đó, Bắc Kinh hướng tới việc xây dựng một hệ thống tài chính quốc tế rộng lớn, có thể giúp đồng CNY mở rộng tầm ảnh hưởng hơn.

Trong suốt hơn một thập kỷ qua, Trung Quốc đã không ngừng thúc đẩy quốc tế hóa đồng nhân dân tệ thông qua các hoạt động đa dạng như mở rộng các thỏa thuận thương mại thanh toán bằng CNY, cùng sự phát triển của hệ thống thanh toán quốc tế CIPS. Kể từ khi Nga bắt đầu chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine vào tháng 2, CNY đã trở thành đồng tiền trung gian trong thương mại thế giới lớn thứ hai. Dù vậy, tỷ trọng dự trữ chính thức của CNY vẫn còn hạn chế. Theo dữ liệu IMF dự kiến quý 3 năm 2025, USD chiếm khoảng 57% dự trữ toàn cầu, giảm từ 71% năm 2000, còn CNY chỉ khoảng 1,93%, xếp thứ 6 về dự trữ.

Trong thời gian gần đây, đồng tiền Trung Quốc cũng đã có chiều hướng mạnh lên so với USD, mặc dù các nhà đầu tư quốc tế vẫn nhận định rằng CNY còn thấp hơn giá trị hợp lý dài hạn của nó.

KHẢ NĂNG THÀNH CÔNG VÀ THÁCH THỨC

Trong phân tích gửi đến Thanh Niên, Eurasia Group – tổ chức hàng đầu về nghiên cứu rủi ro chính trị của Mỹ – đặt ra câu hỏi: liệu tham vọng đưa CNY trở thành đồng tiền dự trữ toàn cầu có khả thi khi hiện nay đồng tiền này mới chỉ chiếm chưa đến 2% dự trữ tiền tệ toàn cầu?

Trên thực tế, dù mối đe dọa đối với vai trò của USD trong thị trường toàn cầu có tăng, nhưng đồng USD vẫn giữ vị trí “khổng lồ”. Theo các số liệu mới nhất, USD vẫn chiếm 57% dự trữ tiền tệ toàn cầu, là đồng tiền chính trong giao dịch ngoại hối và phát hành trái phiếu bằng ngoại tệ. Các nền kinh tế mới nổi, đặc biệt ngoài Trung Quốc, vẫn phụ thuộc nhiều vào USD. Chuyên gia Rob Kahn của Eurasia Group cho rằng USD sẽ còn giữ vai trò chính trong dài hạn, song không loại trừ khả năng USD tiếp tục mất giá, tạo điều kiện cho CNY mở rộng ảnh hưởng.

Để tiến gần hơn đến mục tiêu này, Trung Quốc buộc phải mở rộng tự do chuyển vốn, chấm dứt các hạn chế về đầu tư ra nước ngoài, và dễ dàng chuyển đổi CNY sang vàng hoặc các đồng tiền mạnh khác. Tuy nhiên, việc này lại trái ngược với chính sách kiểm soát tiền tệ chặt chẽ của Bắc Kinh, vì nền kinh tế Trung Quốc vẫn còn rất phụ thuộc vào xuất khẩu.

Dù vậy, chuyên gia Kahn nhận định, nỗ lực của Bắc Kinh có thể đem lại những thay đổi dài hạn. Thế giới có thể hướng tới một hệ thống tiền tệ đa cực hơn, trong đó dù USD vẫn giữ vị trí trung tâm, CNY sẽ đóng vai trò quan trọng hơn như một đồng tiền bổ sung. Tuy nhiên, để điều đó xảy ra, Trung Quốc cần phải cải cách sâu rộng về thể chế và xây dựng niềm tin của các nhà đầu tư, ngân hàng trung ương các quốc gia vào tính thanh khoản, an toàn của CNY.

Điều này sẽ dẫn tới việc Mỹ hưởng lợi lớn từ vị thế của USD, như khả năng hạn chế khủng hoảng tiền tệ, giảm chi phí vay mượn cho chính phủ, và sử dụng các biện pháp địa chính trị như trừng phạt qua các hệ thống thanh toán quốc tế như SWIFT. Nếu CNY thành công trong việc mở rộng vai trò, nhiều lợi ích hiện có của Mỹ sẽ bị cạnh tranh và phân chia rõ hơn. Một số nhà phân tích còn cho rằng, chính quyền của Tổng thống Trump đã làm suy yếu USD, làm cho câu chuyện về một thế giới đa tiền tệ trở nên khả thi hơn.

Liệu Trung Quốc có thể biến tham vọng này thành hiện thực? Điều đó phụ thuộc vào khả năng họ mở cửa tự do vốn, cải thiện thể chế tài chính, và chinh phục niềm tin của cộng đồng quốc tế trong dài hạn. Nếu thành công, thế giới sẽ chứng kiến một hệ thống tiền tệ đa cực, trong đó CNY sẽ đóng vai trò quan trọng hơn nhiều so với hiện tại.