HÀ TĨNH: NÉT THĂNG TRẦM CỦA BÀN CHÂN TIÊN GIỮA ĐÁI NGHỊCH THỜI GIAN

CHÙA CHÂN TIÊN – KHO TÀNG VĂN HÓA VÀ LỊCH SỬ HÀ TĨNH

Chùa Chân Tiên nằm trên núi Tiên Am, thuộc xã Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh, là một trong những ngọn núi thuộc dãy Hồng Lĩnh nổi bật với vẻ đẹp hoang sơ, huyền bí. Từ chân núi có thể ngắm nhìn toàn cảnh rừng thông xanh mướt quanh năm, gió biển thổi vi vu mang theo hơi thở của biển cả, tạo nên khung cảnh vừa thơ mộng vừa linh thiêng.

Lối đi lên chùa Chân Tiên không chỉ là con đường dẫn đến nơi thờ tự mà còn là hành trình khám phá những bí ẩn lịch sử và văn hóa của vùng đất này. Đại đức Thích Viên Như, trụ trì chùa, cho biết mùa này ít khách thăm viếng, chỉ có người đến lễ Phật vào ngày mùng 1 hàng tháng. Trước khi vào chùa, chúng tôi được dẫn đến khu vực phía đông dưới tòa chính điện để xem tảng đá hoa cương có in dấu chân người được dân gian gọi là dấu chân Tiên – một trong những di tích huyền bí nổi tiếng của địa phương.

Tương truyền rằng, vào thời xưa, có một đoàn tiên nữ từ trời xuống hạ giới, lựa chọn đỉnh Tiên Am làm nơi dừng chân sau chuyến du ngoạn. Núi Tiên Am có thế dựa vào núi, mặt hướng ra biển, dòng suối Ngọc trong xanh quanh năm, cảnh vật hòa quyện khiến các tiên nữ say mê không muốn rời đi. Trong cảnh quan ấy, các tiên nữ đã cùng xuống hồ tắm, rồi ngồi đánh cờ bên tảng đá cạnh hồ, mãi đắm chìm trong vẻ đẹp của tự nhiên.

Dấu chân của tiên nữ và ngựa thần để lại trên tảng đá hoa cương là huyền thoại hấp dẫn. Theo lời kể, trong một lần chơi đùa, một nàng tiên đuổi theo con bướm vàng 6 cánh, vô tình giẫm phải lông nhím. Chân bị đau, nàng phải cưỡi ngựa thần trở về trời. Trước lúc đi, các tiên nữ đã rửa chân bằng nước suối Ngọc, dấu chân của nàng và dấu chân ngựa thần in đậm trên mặt đá. Người dân tin rằng, nơi này linh thiêng, cầu gì cũng được như ý, nên thường xuyên tổ chức lễ hội và xây dựng chùa để tưởng nhớ sự tích này.

Chùa Chân Tiên hiện nay gồm có hai ngôi thờ Phật tổ và Thánh Mẫu, được trùng tu nhiều lần, lần gần nhất là vào năm 2023. Trụ trì Thích Viên Như cho biết, bên trên đỉnh Tiên Am còn có nhiều động cổ như Trúc, Mai, Thạch Thất, Đá Người, cùng các hang động nổi danh như Đá bàn Cờ, Đá Giã gạo, Đá Cối xay, Đá Cô, Đá Cậu…, góp phần tạo nên hệ thống di tích rộng lớn, độc đáo của vùng đất linh thiêng này.

Dưới chân núi, phía trước chùa còn có Bàu Tiên, một hồ nước rộng lớn, phản chiếu cảnh trời mây, như một tấm gương khổng lồ. Theo địa phương, mạch nước ngầm từ Bàu Tiên tràn đầy, xuyên qua các khe đá, liên kết với Hồng Lĩnh và khe Hao, duy trì sự tràn đầy của nước suối quanh năm.

Bất kỳ thời điểm nào trong năm, chùa Chân Tiên vẫn là nơi hành lễ của người dân, đặc biệt ngày mùng 1 hàng tháng khi nhiều người đến để cầu nguyện. Không chỉ là một danh thắng về cảnh quan, nơi đây còn mang trong mình giá trị lịch sử đấu tranh cách mạng đặc biệt. Theo hồ sơ lưu trữ tại Bảo tàng tỉnh Hà Tĩnh, chùa Chân Tiên từng là căn cứ của các phong trào chống chúa Trịnh, Nguyễn, sau này trở thành chốn tụ hội của các chí sĩ yêu nước trong cuộc kháng chiến chống Pháp.

Thời kỳ Trịnh – Nguyễn phân tranh, nơi này từng là cứ điểm của đội quân hỏa lực chúa Trịnh. Trong các phong trào chống Pháp của các chí sĩ như Phan Đình Phùng, chùa còn là nơi luyện tập binh pháp. Đến thời kỳ chống thuế Trung Kỳ, các nhà nho như Nguyễn Hàng Chi đã tập trung tại đây để tổ chức đấu tranh, truyền bá tư tưởng yêu nước.

Từ những năm 1927, hoạt động cách mạng ngày càng sôi động tại đây, đặc biệt với sự có mặt của tổ chức Tân Việt Cách mạng Đảng. Chùa Chân Tiên trở thành nơi họp mặt, thẳng tiến hành các lớp dạy học, tổ chức biểu tình chống đối thực dân và phong kiến. Trong thời kỳ Xô Viết Nghệ Tĩnh, chùa còn là trung tâm liên lạc, in ấn tài liệu của các tổ chức cộng sản, nơi các chiến sĩ bí mật trao đổi thông tin để duy trì đấu tranh.

Trong giai đoạn đấu tranh nghiệt ngã, chùa còn là nơi hội họp của các chi bộ Đảng, nơi hội nghị, họp bàn chiến lược và tổ chức biểu tình chống địch. Từ những hoạt động này, chùa Chân Tiên trở thành biểu tượng của lòng yêu nước và ý chí cách mạng của nhân dân Hà Tĩnh.

Năm 1992, Bộ Văn hóa – Thông tin quyết định xếp hạng chùa Chân Tiên là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, ghi nhận vai trò quan trọng của nơi này trong lịch sử đất nước và đời sống tâm linh của nhân dân địa phương.