Nếu bạn vẫn chưa nghe đến thuật ngữ “brain rot” thì chúc mừng! Có thể bạn chưa mắc phải căn bệnh thối não phổ biến của thời đại số. Thuật ngữ này được dùng để mô tả việc dành quá nhiều thời gian trên mạng xã hội, khiến não bộ chịu tác động tiêu cực, giảm khả năng tập trung và ghi nhớ.

Thực tế, “brain rot” không chỉ là một từ lóng vô hại. Catherine Price, tác giả cuốn sách “How to Break Up With Your Phone,” cho biết: “Trong một thuật ngữ tưởng chừng ngớ ngẩn này vẫn chứa đựng một sự thật đáng suy ngẫm.” Thế nhưng, câu hỏi đặt ra là điện thoại thông minh có thực sự đang làm hỏng não chúng ta hay không?

TĂNG CƯỜNG GIAO THOA VỚI MÁY TÍNH, GÂY RA PHÂN TÂM VÀ TRẢI NGHIỆM CỦA CON NGƯỜI

Price chia sẻ, sau khi cuốn sách của bà ra đời, bà nhận được hàng nghìn phản hồi từ những người gặp khó khăn trong việc duy trì sự tập trung. Người yêu thích đọc sách giờ đây gặp khó khăn để hoàn thành một cuốn, phần lớn là do điện thoại khiến chúng ta dễ bị phân tâm hơn bao giờ hết. Các nghiên cứu gần đây cho thấy việc lướt video ngắn trên TikTok, Instagram hoặc YouTube Shorts làm giảm khả năng chú ý và trí nhớ, đồng thời ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tâm thần.

Trong quá trình sinh tồn, bộ não vốn đã có cơ chế cảnh báo để thích nghi khi có gián đoạn, như tiếng ồn hoặc âm thanh bất thường. Tuy nhiên, việc liên tục kiểm tra điện thoại hay chuyển đổi giữa các chủ đề khiến sự chú ý bị phân mảnh. Nataliya Kos’myna, nhà nghiên cứu tại MIT, giải thích: “Ngay cả khi bạn đang xem một video dài 20 phút, bạn cũng dễ cảm thấy khó chịu vì nó đòi hỏi nhiều sự chú ý hơn.”

HẬU QUẢ DÀI HẠN GỒM MẤT CHỨC NĂNG NÃO VÀ RỐI LOẠN TÂM THẦN

Tuy nhiên, câu hỏi về ảnh hưởng lâu dài vẫn còn gây tranh cãi. Jason Chein, giáo sư tâm lý học tại Đại học Temple, cho biết: “Có các dấu hiệu cho thấy các vùng trong não của người dành nhiều thời gian trên mạng xã hội có thể thay đổi khác biệt so với những người ít dùng. Nhưng không thể khẳng định đó là nguyên nhân trực tiếp.”

Một nghiên cứu vào năm 2025 trên tạp chí Translational Psychiatry đã phát hiện mối liên hệ giữa việc sử dụng màn hình nhiều và sự giảm độ dày của vỏ não – phần quan trọng trong việc thực hiện các chức năng tư duy cao cấp như kiểm soát ức chế và ra quyết định. Việc này cũng liên quan đến tăng các triệu chứng của rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD). Không chỉ vậy, việc sử dụng màn hình vào ban đêm còn làm giảm chất lượng giấc ngủ, ảnh hưởng đáng kể đến sự phát triển của não trong độ tuổi vị thành niên, đặc biệt là làm giảm lượng chất trắng – giúp các tín hiệu thần kinh truyền nhanh hơn.

Các nghiên cứu còn cho thấy, nhóm trẻ dành nhiều thời gian trên màn hình có kết quả trong các lĩnh vực như khả năng bốc đồng, vốn từ hay hiểu biết chung đều thấp hơn nhóm ít tiếp xúc. Đặc biệt, việc này còn làm gia tăng nguy cơ mắc các rối loạn tâm thần như ADHD.

LÀM GÌ ĐỂ BẢO VỆ NÃO BỘ TRONG THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ?

Một phần lớn các tác động tiêu cực đến não đều bắt nguồn từ việc sử dụng màn hình quá mức và vào ban đêm. Chuyên gia khuyên bạn nên đảm bảo không có điện thoại trong phòng ngủ, tránh sử dụng thiết bị trước khi đi ngủ để duy trì giấc ngủ đủ và chất lượng. Hạn chế thời gian sử dụng, đặc biệt là khi cảm thấy mình rơi vào “vòng xoáy” của các ứng dụng gây nghiện, cũng là cách để kiểm soát tốt hơn.

Nguyên tắc quan trọng là sử dụng công nghệ một cách có ý thức. Thay vì để công nghệ chi phối, hãy chủ động đặt ra giới hạn, và đừng ngại thử thách bản thân với những hoạt động không có sự hỗ trợ của thiết bị. “Chúng ta cần sự ma sát, thử thách để bộ não phát triển tốt hơn,” Prinstein nhấn mạnh.

Câu chuyện về chatbot AI cũng cho thấy một thực tế đáng lo ngại: khi sinh viên dựa quá nhiều vào công cụ này để làm bài tập, khả năng ghi nhớ và hoạt động của não bộ đều giảm sút rõ rệt. Kos’myna chia sẻ, trong một nghiên cứu nhỏ với sinh viên, những người sử dụng chatbot AI ít có khả năng ghi nhớ và kết nối các vùng trong não hoạt động kém hơn so với nhóm không dùng.

Bảo vệ bộ não của chính mình không chỉ là một lựa chọn, mà còn là trách nhiệm của mỗi người trong thời đại số. Việc kiểm soát thói quen sử dụng màn hình và hiểu rõ tác động của chúng sẽ giúp duy trì khả năng tư duy, sáng tạo và sức khỏe tâm thần lâu dài.