Cuộc “cách mạng số” biến chợ truyền thống thành chiến trường mới của tiểu thương
Chợ Đồng Xuân những ngày cận Tết Bính Ngọ không còn cảnh chen chân, nhộn nhịp như những năm trước. Khách buôn từ các tỉnh đổ về buôn bán đã giảm rõ rệt, tiếng kéo bằng xe hàng thưa thớt dần. Thay vào đó, chợ ngày nay đông đảo khách du lịch, nhóm bạn trẻ đến tham quan, chụp hình check-in rồi vội vã rời đi. Cảnh tượng này khiến nhiều người nhớ về thời hoàng kim, khi sức mua và hoạt động buôn bán ở đây còn sôi động đến mức các cửa hàng phải đóng hàng theo lốc, đủ size dành cho khách sỉ, và các thương nhân phải đi tỉnh để nhập hàng.
Chị Đào Thị Lan Anh, một tiểu thương bán giày dép lâu năm chia sẻ: “Ngày xưa, doanh thu gấp nhiều lần hiện tại. Chúng tôi bán theo lốc, hàng đủ size dành cho khách sỉ, thậm chí đóng hàng đi tỉnh không xuể. Giờ mọi thứ đổi khác, mình phải xé lẻ từng đôi để phục vụ khách lẻ, nghề bán buôn cũng phải thích nghi để tồn tại.” Nhìn lại quá khứ, chị kể thêm về cuộc “cách mạng số” đang thay đổi diện mạo các sạp hàng cũ.
Từ sau dịch Covid-19, hoạt động bán hàng trực tuyến bùng nổ mạnh mẽ. Các sàn thương mại điện tử, các phiên livestream trên TikTok, Facebook đã tạo ra một “cơn bão” cuốn phăng thói quen mua sắm truyền thống. Tiểu thương từ các tỉnh giờ đây chỉ cần ngồi nhà, lướt điện thoại để nhập hàng, không còn phải vất vả về phố “đánh hàng” như trước. Trong khi đó, các cửa hàng online hoạt động không ngừng nghỉ, livestream kéo dài đến tận 2 – 3 giờ sáng, còn chợ truyền thống vẫn giữ nhịp sinh hoạt cũ: mở cửa sáng sớm 6 giờ, đóng cửa đúng 18 giờ. Chủ sạp giày Vinh Dung chia sẻ: “Chúng tôi quen nếp cũ, trong khi ngoài kia 10 giờ đêm người ta vẫn nhộn nhịp chốt đơn. Chợ ta chậm lại rồi.”
Tại chợ Hôm – Đức Viên, nơi từng mệnh danh là “thiên đường” vải vóc, phụ kiện, cảnh tượng cũng không mấy khả quan. Nhiều sạp đã sớm phủ bạt nghỉ Tết từ những tháng cuối năm, vì không còn khách mua. Một chủ sạp vải lâu năm chia sẻ: “Nhiều hôm dọn hàng ra rồi lại dọn vào, vì không có khách. Nhìn quầy bên cạnh bỏ trống, mình cũng cảm thấy nản. Ở lại chỉ vì quen rồi, cố giữ mối khách quen để giữ chút doanh thu.”
Mặc dù đối mặt với thực tế khó khăn, một số tiểu thương đã bắt đầu chủ động tự cứu mình. Đầu tháng 6, chị Nguyễn Thị Bình, chủ quầy hàng thời trang trung niên tại chợ Đồng Xuân, đã quyết định xây dựng kênh TikTok riêng để tiếp cận khách hàng trên mạng xã hội. Ban đầu, chị gặp khó khăn khi chưa quen với công nghệ, cảm giác như “nghe sấm” khi tiếp cận các thuật ngữ mới. Nhưng chị kiên trì học hỏi, bỏ ra gần một triệu đồng mua thiết bị quay phim, micro, và duy trì việc đăng video hàng ngày. Chị kể: “Thấy giới trẻ làm clip phát trên mạng xã hội quá nhiều, tôi tự hỏi sao mình không làm? Tôi chẳng diễn kịch bản, chỉ kể chuyện thật về việc buôn bán hàng ngày. Thấy người khác thích xem, tôi tiếp tục.”
Kết quả bất ngờ, kênh TikTok của chị Bình thu hút hơn 140.000 lượt thích, kết nối được với khách hàng mới và cả những người quen cũ đã bỏ chợ. Nhiều khách hàng quay lại mua hàng vì tin tưởng hình ảnh chân thực của chị trên mạng xã hội. Chị còn tận tình hướng dẫn các người bán hàng khác cách quay video, nói chuyện sao cho tự nhiên, giúp các chị em trong chợ có thể bắt kịp xu hướng mới. “Mình giúp họ bán được hàng, chợ sẽ còn sống,” chị nói.
Tương tự, tại chợ Hôm – Đức Viên, chị Hồng Hạnh đã thay đổi tư duy trong kinh doanh giày dép. “Người ta sợ đi chợ vì phải mặc cả, hoặc sợ bị ‘đốt vía’ nếu không mua hàng. Nhưng giờ chúng tôi bán đúng giá, thậm chí rẻ hơn hàng online. Phải tự cứu mình thì mới sống nổi,” chị Hạnh khẳng định. Chị chủ động chụp ảnh mẫu mới, gửi qua Zalo cho khách quen, có khách ưng ý sẽ ship tận nơi, và sẵn sàng hoàn trả nếu hàng lỗi hoặc không vừa ý. Với chị, “cái tình” của chợ truyền thống chính là sự cam kết trách nhiệm mà các cửa hàng online khó lòng có được.
Những câu chuyện chuyển mình của các tiểu thương như chị Bình, chị Hạnh minh chứng rõ ràng rằng chợ truyền thống không hề biến mất mà đang chuyển đổi hình thái để tồn tại. Thay vì kéo khách bằng lời chào hay mời mua, hiện họ “kéo” khách hàng qua các đường link, livestream, qua các nền tảng số. Dù còn nhiều lúng túng trong việc sử dụng công nghệ, nhưng kinh nghiệm lâu năm, uy tín và sự chân thành vẫn là vũ khí giúp họ vượt qua “cơn lốc” online, giữ vững vị thế trong thời đại số.
Nhận thức rõ những khó khăn của các tiểu thương, Công ty Cổ phần Đồng Xuân đã triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ chuyển đổi số, như ứng dụng “Chợ Đồng Xuân” để bà con dễ dàng tương tác, nộp thuế trực tuyến, quét mã QR. Sắp tới, các lớp tập huấn livestream sẽ được tổ chức, mời những người “làm thật, việc thật” hướng dẫn trực tiếp. Bộ Công thương cũng đã chính thức ra mắt “Sổ tay hướng dẫn chuyển đổi số cho tiểu thương”, như một “bí kíp bỏ túi” với các mẹo bán hàng trực tuyến, giúp các chủ sạp tự tin bước vào kỷ nguyên số, nâng cao doanh số trong bối cảnh mới.