TÂN LÃNH TỤ TỐI CAO IRAN: BÍ ẨN Đằng Sau Sự Lên Nắm Quyền
Truyền thông Iran sáng 9.3 đưa tin chính thức xác nhận ông Mojtaba Khamenei, con trai cố Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei, đã chính thức được bầu làm người kế nhiệm cha mình. Tin này khiến giới quan sát toàn cầu không khỏi bất ngờ bởi ông Mojtaba vốn luôn là một nhân vật bí ẩn, ít xuất hiện trước công chúng và ít khi thể hiện quan điểm chính trị rõ ràng. Tuy nhiên, theo các nguồn tin nội bộ, ông là nhân vật có ảnh hưởng lớn trong hậu trường, điều phối các hoạt động quân sự, tình báo và liên hệ chặt chẽ với lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), được xem là ứng viên được họ ủng hộ mạnh mẽ.
Ông Mojtaba Khamenei (57 tuổi) sở hữu đầy đủ tư cách tôn giáo người đại giáo sĩ (ayatollah) ngay từ thời điểm lên nắm quyền. Ngoài ra, ông còn nổi tiếng với việc giảng dạy các lớp thần học Shiite, thu hút nhiều tín đồ theo học. Tuy nhiên, các quan điểm chính trị và cá tính của ông ngoài vòng thân cận cha mình ít được biết rõ, vì ông ít khi phát biểu hay xuất hiện trước công chúng.
Quyết định trao quyền cho ông Mojtaba đánh dấu một bước ngoặt trong chính trị Iran, đặc biệt khi ông vừa giữ vai trò nhà lãnh đạo tôn giáo và chính trị, vừa là tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang của đất nước. Chuyên gia Vali R. Nasr của Đại học Johns Hopkins nhận định rằng việc lựa chọn Mojtaba là một phản ánh của việc nối tiếp sự nghiệp của cha, đồng thời thể hiện sự quyết đoán trong củng cố quyền lực. Ông Nasr cho biết: “Ông ấy đã được xác định là người kế nhiệm từ lâu, nhưng đã hầu như biến mất khỏi tâm điểm trong hai năm qua. Việc này cho thấy sự chuẩn bị kỹ lưỡng của các tầng lớp quyền lực trong nội bộ Iran.”
Thông tin về quá trình quyết định này còn cho thấy rằng, theo ba nguồn tin cấp cao của Iran, Tổng thống Ali Khamenei từng bày tỏ không muốn con trai mình kế nhiệm, nhằm tránh chính sách “cha truyền con nối”. Nhưng trong bối cảnh khủng hoảng, đặc biệt là hậu chiến tranh và đối đầu căng thẳng khu vực, các giới cầm quyền trong giới cao tầng của Iran đã đoàn kết chọn lựa Mojtaba như một phương án ổn định.
Các nhà phân tích nhận định rằng, mặc dù thuộc thế hệ trẻ hơn, ít bảo thủ hơn cha mình, Mojtaba có khả năng sẽ tạo ra một hướng đi mới cho chính sách Iran. Một số dự đoán cho rằng ông có thể sẽ nghiêng về các cải cách nhất định, ít cứng rắn hơn đối với các phe phản đối và bảo thủ — điều này làm dấy lên kỳ vọng về những thay đổi nội bộ trong chính quyền Iran.
Trong khi đó, phản ứng của quốc tế, đặc biệt là chính quyền Mỹ, vẫn còn trong trạng thái theo dõi chặt chẽ. Trong cuộc họp báo hôm 3.3, Tổng thống Donald Trump tuyên bố rằng nhiều người lãnh đạo Iran đã thiệt mạng kể từ khi căng thẳng giữa hai bên bắt đầu leo thang. Ông cảnh báo rằng: “Chẳng mấy chốc chúng ta sẽ không còn ai để biết là ai nữa.” Trả lời phỏng vấn của ABC News ngày 8.3, Tổng thống Trump đặt ra điều kiện cho việc công nhận ông Mojtaba làm lãnh đạo Iran, khẳng định: “Ông ta sẽ phải có sự phê duyệt của chúng ta. Nếu không, ông ta sẽ không trụ được lâu.”
Thế giới chờ đợi câu trả lời rõ ràng từ Iran cũng như những diễn biến mới trong quan hệ quốc tế trước sự kiện đầy biến động này.