TÂM ĐIỂM MỚI TRONG CUỘC CHIẾN HẢI QUAN IRAN TRƯỚC ÁP LỰC TỪ MỸ VÀ ISRAEL

Kể từ sau chiến dịch “Epic Fury” do Mỹ và Israel phát động vào ngày 28.2 nhằm tấn công Iran, chỉ trong chưa đầy hai tuần, lực lượng Hải quân Iran đã phải gứng chịu những thiệt hại nặng nề. Điều này buộc Tehran phải điều chỉnh chiến thuật nhằm duy trì sức ép tại eo biển Hormuz và các vùng biển lân cận.

LỰC LƯỢNG HAI MẶT ĐÁNH IRAN

Hệ thống quân đội Iran vận hành theo mô hình “lực lượng kép” gồm quân chính quy và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) hoạt động độc lập. Tương tự, hải quân Iran cũng có hai nhánh chỉ huy riêng biệt: Hải quân Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRIN) hay còn gọi là Artesh, và Hải quân Vệ binh Cách mạng (IRGCN). Các nhà quan sát nhận định rằng cấu trúc này giúp Iran duy trì khả năng tác chiến dù một trong hai nhánh gặp thiệt hại nghiêm trọng.

Artesh là lực lượng hải quân truyền thống, trang bị các loại tàu chiến phổ biến như khinh hạm lớp Alvand và Moudge, tàu hộ tống lớp Jamaran, cũng như các tàu ngầm lớp Kilo. Trong khi đó, IRGCN nổi tiếng với chiến thuật dùng số lượng vượt trội, sở hữu hàng nghìn xuồng cao tốc nhỏ, cùng với xuồng không người lái (USV). Các phương tiện này còn được hỗ trợ bởi các tàu hộ tống lớp Shahid Soleimani và tàu mẹ IRIS Makran, tạo thành căn cứ nổi trên biển của Iran.

Tuy nhiên, hậu quả của các cuộc không kích ngày 28.2 đã gây tổn thất nặng cho khả năng tác chiến của các tàu mặt nước Iran. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) báo cáo rằng trong vòng chưa đầy hai tuần, ít nhất chín tàu chiến của Iran đã bị đánh chìm, trong đó, tàu chở hàng IRIS Shahid Bagheri đã bị đánh chìm sau khi bị tấn công, còn IRIS Makran bị phá hủy hoàn toàn tại cảng, theo báo cáo của Naval News. Đến ngày 11.3, CENTCOM xác nhận toàn bộ bốn tàu hộ tống tàng hình lớp Shahid Soleimani của IRGCN đã bị tiêu diệt.

Theo các nguồn từ Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), Iran đã mất hơn 60 tàu mặt nước trong đợt này. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tuyên bố rằng lực lượng hải quân Iran hiện tại đã mất khả năng chiến đấu. Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân Mỹ, Generall Dan Caine, còn cho biết Mỹ đã tiêu diệt một tàu ngầm Iran trong ngày 2.3, có khả năng là tàu lớp Kilo đang đậu tại cảng Bandar Abbas, trong khi các tàu ngầm khác của Iran đang trong quá trình bảo trì.

CHIẾN THUẬT BẤT ĐỐI XỨNG VÀ CÁC LÁ BÀI ỨNG PHÓ

Các chuyên gia cho rằng cuộc tấn công nhằm vào Iran đã gây thiệt hại lớn đối với năng lực hải quân của nước này. Một số tàu chiến Iran buộc phải neo đậu ở các nước khác do tổn thất, trong khi lực lượng dựa vào chiến thuật bất đối xứng, tận dụng USV và xuồng cao tốc, nhằm gây gián đoạn tuyến hàng hải quan trọng tại eo biển Hormuz.

Dù bị giảm sút về sức mạnh truyền thống, Iran vẫn kiểm soát được eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển chiến lược của thế giới. IRGCN còn giữ lượng lớn xuồng nhỏ và thủy lôi, có khả năng sử dụng để bảo vệ hoặc phong tỏa eo biển. Theo ước tính, Tehran sở hữu khoảng 2.000 thiết bị thủy lôi, dù chưa rõ các thủ đoạn này có được triển khai hay chưa. Việc sử dụng thủy lôi bừa bãi cũng tiềm ẩn rủi ro gây thiệt hại cho các tàu thương mại của các đối tác.

Ngoài ra, Iran còn sử dụng xuồng không người lái để tấn công các tàu vận tải, như đã xảy ra vào ngày 11.3 với các tàu Mayuree Naree, ONE Majesty và Star Gwyneth, đang di chuyển gần eo biển Hormuz. Đây là chiến thuật ít tốn kém nhưng có thể gây hoang mang và gây áp lực lớn lên Mỹ, buộc Washington phải thể hiện rõ vai trò đảm bảo an ninh hàng hải trong khu vực.

Trong bối cảnh này, mặc dù yếu thế hơn về hỏa lực và ngân sách so với Mỹ và Israel, Iran vẫn giữ vững quyền kiểm soát eo biển Hormuz và duy trì các phương án phản kháng bằng các chiến thuật bất đối xứng, khiến cuộc chiến tranh trên biển không thể diễn ra đơn thuần theo lý thuyết sức mạnh truyền thống.