Ngoại ngữ đối mặt với cuộc khủng hoảng chưa từng có trong lịch sử Trung Quốc

Trong nhiều thập kỷ, ngoại ngữ luôn là ngành học “hot” ở Trung Quốc, với câu nói quen thuộc: “Học giỏi ngoại ngữ, đi khắp thế gian”. Tuy nhiên, tình hình đã thay đổi mạnh mẽ chỉ sau vài năm gần đây, khi làn sóng loại bỏ chuyên ngành này ngày càng gia tăng, ảnh hưởng sâu rộng từ các trường đại học bình dân đến các danh tiếng hàng đầu. Điều này khiến sinh viên ngành ngoại ngữ rơi vào một cuộc khủng hoảng toàn diện về cơ hội nghề nghiệp và giá trị của chính ngành học.

CHUYÊN NGÀNH NGOẠI NGỮ NGÀY CÀNG THA HƯƠNG TRONG TUYỂN SINH

Theo các báo cáo giáo dục mới nhất tính đến đầu năm 2026, số lượng các trường đại học chính thức xóa bỏ các chuyên ngành liên quan đến ngoại ngữ đã lên tới 109 trường, trong đó tiếng Anh và tiếng Nhật dẫn đầu danh sách này với lần lượt 26 và 21 trường đã dừng tuyển sinh. Ngay cả những đại học thuộc “Song nhất lưu” – các đại học trọng điểm quốc gia như Đại học Khoa học Kỹ thuật Trung Hoa hay Đại học Đông Nam cũng không tránh khỏi làn sóng này, liên tiếp thông báo ngừng tuyển sinh các ngành liên quan đến ngôn ngữ và biên phiên dịch từ cấp độ cử nhân đến thạc sĩ.

NGUỒN GỐC CỦA SỰ SA THẢI: THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG KHÔNG CHO ĐÓN NHẬN

Thực tế, sự rút lui của các trường là phản ánh rõ nét của tình trạng thất nghiệp và mức thu nhập đáng thất vọng của sinh viên ngoại ngữ. Năm 2023, tỷ lệ thành công tìm việc phù hợp của nhóm ngành này chỉ đạt 84,5%, thấp hơn nhiều so với trung bình toàn quốc. Thu nhập trung bình của cử nhân ngoại ngữ khoảng 5.695 NDT (khoảng 21,8 triệu đồng) mỗi tháng, thấp hơn nhiều so với các ngành kỹ thuật và không theo kịp mức lương trung bình chung của cử nhân. Tỷ lệ sinh viên làm đúng chuyên môn chưa đầy 52% cho thấy nguồn lực đào tạo bị lãng phí lớn khi thị trường không còn mặn mà với những nhân sự chỉ có kỹ năng ngôn ngữ thuần túy.

AI THAY ĐỔI CĂN BẢN CẢN TRỞ VỚI NGÀNH NGOẠI NGỮ

Nguyên nhân chính của hiện tượng này chính là sự phát triển vượt bội của trí tuệ nhân tạo (AI). Đến năm 2026, các mô hình ngôn ngữ lớn đã đạt đến trình độ dịch thuật gần như chính xác như con người đối với phần lớn các loại văn bản và giao tiếp thông thường. Khi máy móc có thể chuyển ngữ nhanh chóng với chi phí gần như bằng không, vai trò của người phiên dịch thuần túy dần trở nên thừa thãi.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp ngày nay không còn chỉ cần những người biết ngoại ngữ đơn thuần nữa, mà tìm kiếm các nhân tài đa năng, vừa thành thạo ngoại ngữ lại sở hữu kiến thức sâu rộng về công nghệ, tài chính, pháp luật hoặc kỹ thuật. Chính vì mở rộng sai lầm ngành học nhằm giảm chi phí đào tạo, nhiều trường đại học đã phát triển các chương trình liên ngành, biến ngoại ngữ thành một công cụ hỗ trợ chứ không còn là ngành độc lập.

SỰ ĐỔI MỚI TRONG GIÁO DỤC NGOẠI NGỮ

Trước tình hình này, các cơ sở giáo dục đầu ngành như Đại học Ngoại ngữ Bắc Kinh hay Đại học Ngôn ngữ Bắc Kinh đang tích cực thực hiện “cải cách phía cung”. Thay vì đào tạo ngôn ngữ thuần túy, họ chuyển sang mô hình đa ngành liên kết – gọi là “Ngoại ngữ + X” – nhằm biến ngành này thành công cụ hỗ trợ cho các lĩnh vực khác như luật, kỹ thuật dầu khí, hay công nghệ thông tin. Một số trường đã thành lập Viện Khoa học Ngôn ngữ và AI để đào tạo sinh viên biết lập trình, hiểu thuật toán, xử lý dữ liệu, nhằm chuẩn bị cho họ vai trò kiểm soát và hiệu đính AI trong tương lai.

LÀM SAO ĐỂ SINH VIÊN NGOẠI NGỮ VƯỢT ẨN THẤT?

Theo các chuyên gia, sinh viên ngành ngoại ngữ cần thay đổi tư duy và kỹ năng để thích nghi. Ông Ngô Kiến Thiết, Viện trưởng Viện Khoa học Ngôn ngữ và AI tại Đại học Ngoại ngữ số 2 Bắc Kinh, nhấn mạnh: “Ngoại ngữ không chỉ là công cụ, nó là bản thể. Học một ngoại ngữ là để tái cấu trúc tư duy, mở rộng hiểu biết về thế giới theo cách khác.”

Các hướng đi mới cho sinh viên ngoại ngữ bao gồm: Một, giảm kỳ vọng vào kỹ năng dịch thuật thuần túy và để máy móc làm thay; Hai, đào sâu kiến thức chuyên ngành trong các lĩnh vực cụ thể như kinh tế, y tế, kỹ thuật để ngoại ngữ trở thành phương tiện hỗ trợ cho chuyên môn đó; Ba, trở thành những sứ giả văn hóa, tập trung vào các kỹ năng mà AI chưa thể thực hiện, như đàm phán cao cấp, xử lý khủng hoảng đa văn hóa hoặc sáng tạo văn học.

Theo ông Ngô, “Bạn cần trở thành chuyên gia trong lĩnh vực của mình để ngoại ngữ là đôi cánh giúp bay cao, chứ không phải chiếc lồng giữ chân trong kỹ năng dịch máy đã lỗi thời.” Ngoại ngữ vẫn có vị trí, nhưng đang trải qua một quá trình thanh lọc để trở lại đúng vai trò của nó như một ngành học của những giá trị nhân văn, kết hợp giữa tư duy sáng tạo và công nghệ hiện đại.