VỤ TRỘM NGHỆ THUẬT ĐẬM ĐẶM BỨC TRANH VAN GOGH: CHUYẾN HÁI VÀNG ĐẦU MÀU ĐEN TRONG LỊCH SỬ CHÂU ÂU

Vào ngày 30 tháng 3 năm 2020, trùng với kỷ niệm 167 năm ngày sinh của cố họa sĩ Van Gogh, một vụ trộm táo bợn đã xảy ra tại bảo tàng Singer Laren gần Amsterdam. Bức tranh nổi bật mang tên Parsonage Garden at Nuenen in Spring bị đánh cắp trong đêm, góp phần nâng tổng số tác phẩm của Van Gogh bị mất trộm tại Hà Lan trong vòng nửa thế kỷ qua lên con số 28.

Các vụ trộm tác phẩm nghệ thuật danh tiếng thường xuyên diễn ra tại châu Âu, nổi bật là các tác phẩm của Van Gogh, Rembrandt và Picasso. Trong đó, những bức tranh của Van Gogh, dù nổi bật với hơn 2100 tác phẩm, nhưng số lượng bị đánh cắp vẫn chiếm tỷ lệ đáng báo động. Chỉ riêng hơn 90 bức bị mất trộm, trong đó chỉ có 13 bức được tìm lại, như trường hợp bức Poppy Flowers bị đánh cắp lần đầu vào năm 1977, rồi thu hồi năm 1987, sau đó tiếp tục bị mất đi vào năm 2010, hiện vẫn chưa rõ tung tích.

NHỮNG VỤ TRỘM LỊCH SỬ VÀ ĐẶC BIỆT

Châu Âu từng chứng kiến các vụ trộm nổi bật như vụ mất Mona Lisa năm 1911, khiến tác phẩm này trở thành biểu tượng toàn cầu. Trong khi đó, các tranh của Rembrandt là mục tiêu hàng đầu của giới tội phạm, trong đó, chân dung Jacob de Gheyn III từng bị đánh cắp bốn lần kể từ 1966. Những kẻ trộm thành công trong các vụ này đôi khi được tôn sùng trong giới tội phạm, như một biểu tượng nghệ thuật đặc biệt.

Trong số các vụ trộm gây chú ý còn có câu chuyện về Patrick Vialaneix, một thanh niên 28 tuổi đã lẻn vào bảo tàng để trộm bức tranh Child with a Soap Bubble vào đêm trước quốc khánh Pháp năm 1999. Anh không vì lòng tham mà vì đam mê thực sự, khi say mê tác phẩm từ khi mới 13 tuổi. Suốt 15 năm, Patrick thường xuyên ngắm nghía và trò chuyện với tranh trước khi bị nhóm lừa đảo đánh cắp trong quá trình muốn hoàn trả tác phẩm năm 2014. Dù sau đó đã ra đầu thú, anh được miễn trách nhiệm vì hết thời hiệu truy cứu. Câu chuyện của Patrick đã trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều tác phẩm văn học và phim ảnh.

Tuy vậy, đa số các vụ trộm đều xuất phát từ tham vọng vật chất. Khi tác phẩm nổi tiếng không dễ tiêu thụ trên thị trường chợ đen, kẻ trộm thường vứt bỏ chúng trong các điều kiện tồi tệ như giá để hành lý trên tàu hỏa, dưới gầm ghế đá nghĩa trang hoặc bên lề đường. Hậu quả là những tác phẩm vô giá này hư hỏng nặng, phải mất nhiều năm phục chế mới có thể trưng bày trở lại.

PHÂN TẦNG CÔNG NGHỆ VÀ KINH TẾ BỊ ÉP KÉP

Nguyên nhân chính khiến các bảo tàng châu Âu dễ bị tấn công là do sự phân tán của các bộ sưu tập và thiếu hụt nguồn lực để đầu tư hệ thống an ninh đắt đỏ. Các bảo tàng nhỏ, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển hoặc gặp khó khăn kinh tế như Hà Lan, thường xuyên bị nhắm tới vì không đủ khả năng trang bị các phương tiện bảo vệ hiện đại. Ví dụ, tác phẩm Two Laughing Boys with a Mug of Beer của Frans Hals từng bị trộm tới ba lần, trong đó lần gần nhất là năm 2020, phản ánh rõ ràng tình trạng này.

Điều này đã dẫn đến thực trạng các tác phẩm bị phân tán hoặc hư hỏng nặng sau các vụ trộm, mất đi giá trị lịch sử và cần nhiều công sức để phục hồi. Dù một số ý kiến cho rằng các vụ trộm giúp tăng giá trị nghệ thuật của các tác phẩm, thì thực tế, đây là một tổn thất lớn đối với di sản văn hóa nhân loại.