PHILIPPINES ĐỘT NGỘT KHƠI ĐẠO VUẾ KHẢO SÁT GẠO NHẬP KHẨU: CHUYẾN ĐÁNH ĐỔI CHIẾN LƯỢC?

Ngày 6.4, Bộ Công Thương Việt Nam thông báo đã nhận được tin từ Bộ Nông nghiệp Philippines về việc bắt đầu điều tra sơ bộ tự vệ đối với sản phẩm gạo nhập khẩu vào nước này, kéo dài từ năm 2020 đến hết tháng 8.2025. Thông tin này gây chú ý vì có bằng chứng rõ ràng về sự gia tăng liên tục và đáng kể về khối lượng gạo nhập khẩu, đã gây thiệt hại và đe dọa ngành sản xuất trong nước, đặc biệt là người trồng lúa địa phương.

Trong nhiều năm qua, Philippines luôn là một trong những quốc gia nhập khẩu gạo lớn nhất thế giới và là thị trường chính của gạo Việt Nam. Thái độ này khiến nhiều nhà xuất khẩu lo ngại rằng cuộc điều tra có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động xuất khẩu của Việt Nam trong thời gian tới.

Chuyên gia Phan Mai Hương, đồng sáng lập trang SS Rice News, phân tích: cuộc điều tra này có thể chỉ mang tính chiến lược nhằm trấn an dư luận trong nước, nhất là nông dân trồng lúa, khi giá gạo nội địa giảm sâu do ảnh hưởng của xung đột khu vực và giá thế giới biến động. Chính quyền Philippines có thể đang cố gắng cân đối giữa việc nâng cao giá thu mua lúa cho nông dân và giữ giá gạo bán ra để giữ lợi ích tiêu dùng.

Mặc dù Philippines đã áp dụng chính sách hạn chế nhập khẩu như giới hạn quota và tăng thuế nhập khẩu từ 15% lên 35%, số liệu cho thấy lượng gạo nhập khẩu vẫn tăng mạnh. Trong hai tháng đầu năm 2026, nước này đã nhập hơn 820.000 tấn gạo, gấp đôi cùng kỳ năm trước và vượt xa kế hoạch đề ra. Dự tính tổng lượng nhập trong quý 1/2026 lên trên 1 triệu tấn, cho thấy thị trường Philippines hiện vẫn còn rất nhiều nhu cầu.

Nguồn cung từ Việt Nam, với chất lượng cao và giá cạnh tranh, tiếp tục chiếm ưu thế trong sự phụ thuộc của Philippines. Đại diện VFA khuyến cáo: các doanh nghiệp cần cảnh giác trước các thông tin định hướng từ thị trường này, vì nguy cơ thao túng xu hướng thị trường không loại trừ.

Về phía xuất khẩu của Việt Nam, đại diện nhiều doanh nghiệp đều xác nhận rằng cuộc điều tra này không gây tác động lớn. Thị trường vẫn sôi động, giá gạo tăng trở lại, đặc biệt là từ những đối tác truyền thống như Trung Quốc, châu Phi, và Philippines.

Ông Nguyễn Văn Thành, giám đốc công ty Vĩnh Long, chia sẻ: giá gạo nội địa tăng khoảng 400 đồng/kg so với tuần trước. Các hợp đồng lớn từ Philippines và các nền kinh tế khác đang thúc đẩy hoạt động xuất khẩu, nhất là trong bối cảnh giá gạo thế giới đã bật tăng trở lại sau thời gian dài giảm sâu.

Các yếu tố như xung đột Trung Đông, giá phân bón tăng, chi phí vận chuyển leo thang và dự báo El Nino mới dự kiến xuất hiện khiến nhiều nước hạn chế sản xuất vụ hai, ảnh hưởng đến nguồn cung toàn cầu. Điều này giúp ngành gạo Việt Nam duy trì lợi thế cạnh tranh, bất chấp các cuộc điều tra tự vệ của Philippines trong quá khứ từng diễn ra nhưng không mang lại kết quả đáng kể.

Trong bối cảnh đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam cùng các doanh nghiệp đã chủ động chuẩn bị phương án ứng phó, thu thập thông tin và dữ liệu cần thiết để phản biện và bảo vệ lợi ích xuất khẩu. Dù là lần thứ hai Philippines tiến hành điều tra tự vệ liên quan đến gạo nhập khẩu, nhưng các nhà xuất khẩu đều nhận định, tác động sẽ không quá lớn đối với hoạt động của Việt Nam, do nguồn cung lớn và thị trường đa dạng.