AN TOÀN THỰC PHẨM BÁN RÕ LỖI HẬU QUA VÒNG TRÒN QUẢN LÝ

Trong phiên thảo luận sáng 10.4 tại tổ, nhiều đại biểu quốc hội đã bày tỏ lo ngại về vấn đề an toàn thực phẩm đang ngày càng nóng bỏng. Đại biểu Nguyễn Thị Thủy (Thái Nguyên) dẫn chứng về những vụ vi phạm nghiêm trọng như vụ 300 tấn thịt lợn nhiễm bệnh không đảm bảo chất lượng đã tuồn ra thị trường, gây hiểm họa cho cộng đồng, đặc biệt là các cơ sở giáo dục.

Chỉ riêng vụ việc 3.000 tấn ốc bươu ngâm hóa chất công nghiệp – vốn chỉ dùng trong ngành xây dựng – đã làm rõ sự lỏng lẻo trong kiểm soát. Ngoài số lượng này, cơ quan chức năng còn phát hiện hơn 1.500 kg hóa chất đang tích trữ nhằm tiếp tục sản xuất và tiêu thụ trên thị trường.

Đại biểu Thủy đặt câu hỏi nhức nhối: “Vì sao những vụ vi phạm này có thể tồn tại lâu dài, tuồn ra cộng đồng mà không bị kiểm soát chặt chẽ?” Bà đề nghị chính phủ cần xem xét liệu có sự buông lỏng quản lý hoặc tiếp tay của các cơ quan liên quan hay không.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải (Thái Nguyên) cho rằng tình trạng quản lý an toàn thực phẩm hiện nay phân tán, thiếu hiệu quả. Các bộ ngành gồm Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, cùng Bộ Công thương đang chia sẻ trách nhiệm nhưng thiếu phối hợp nhất quán, gây ra lỗ hổng lớn trong công tác kiểm soát từ khâu sản xuất đến phân phối.

Chịu trách nhiệm chính, Bộ Y tế không có quyền chỉ đạo trực tiếp các bộ khác, khiến công tác phối hợp gặp khó khăn. Trong khi đó, các địa phương dù đã được phân cấp, lại gặp phải nhiều thiếu sót như thiếu nhân lực, thiết bị kiểm tra và đội ngũ thanh tra có trình độ chuyên môn cao. Điều này khiến quy trình hậu kiểm trở nên hình thức, thường chỉ kiểm tra sau khi phát hiện vi phạm hoặc xảy ra sự cố.

Đại biểu cũng cảnh báo về các lĩnh vực đang bị bỏ ngỏ như hoạt động mua bán thực phẩm tươi sống online, quy trình vận chuyển hàng hóa mà thiếu giám sát chặt chẽ, đặc biệt là việc bảo quản lạnh trong quá trình vận chuyển.

Về thị trường nội địa, nhiều ý kiến cho rằng trong khi thực phẩm xuất khẩu được kiểm soát gắt gao, thị trường trong nước lại có dấu hiệu lỏng lẻo rõ rệt. Các hộ gia đình sản xuất nhỏ lẻ, không bắt buộc áp dụng hệ thống quản lý rủi ro như VietGAP, dẫn đến tình trạng dư lượng hóa chất cao trong rau, thịt, thủy sản nội địa, gây nguy cơ ngộ độc tập thể và rủi ro lâu dài cho sức khỏe cộng đồng.

Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải nêu rõ sự nghịch lý này: “Thực phẩm xuất khẩu bị kiểm soát chặt, còn hàng trong nội địa lại buông lỏng”. Đặc biệt, các trường học là nơi có nguy cơ cao, vì số lượng bữa ăn tập thể lớn hàng ngày. Dù có quy định về kiểm tra an toàn thực phẩm, thực tiễn vẫn còn nhiều bất cập như trách nhiệm của người đứng đầu nhà trường mờ nhạt, chưa có chế tài rõ ràng, dẫn đến việc xử lý vi phạm gặp nhiều trở ngại.

Các quy trình kiểm tra “ba bước” nhằm kiểm soát nguyên liệu, sơ chế và phục vụ vẫn dựa trên tự kiểm, tự ghi chép là lý do khiến tính trung thực bị bỏ ngỏ. Tiêu chuẩn đấu thầu chủ yếu hình thức, việc lựa chọn nhà cung cấp chưa thực sự coi trọng các tiêu chí an toàn thực phẩm, khiến chất lượng thực phẩm bị ảnh hưởng.

Các đại biểu nhất trí cần sửa đổi mạnh mẽ luật an toàn thực phẩm, chuyển sang chiến lược kiểm tra thường xuyên, liên tục thay vì theo kiểu đột xuất hay thụ động. Xử phạt cũng cần đủ mạnh, thậm chí xử lý hình sự hoặc tước giấy phép hành nghề vĩnh viễn đối với các đối tượng vi phạm nghiêm trọng, thay vì chỉ xử phạt hành chính như hiện nay.

Trong tuần tới, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường sẽ tiến hành giám sát tại một số địa phương để kiểm tra chuỗi cung ứng thực phẩm cho các khu vực nhạy cảm như trường học, bệnh viện, chợ đầu mối và khu công nghiệp nhằm thúc đẩy sự minh bạch và nâng cao hiệu quả kiểm soát an toàn thực phẩm.