ĐỪNG NÓI PHỤ NỮ “LƯỜI SINH CON” Vì sao thực tế lại phủ nhận quan niệm này?
GIÁO SƯ NGUYỄN THIỆN NHÂN PHỦ NHẬN TRUYỀN ĐẠO XH VỀ PHỤ NỮ VÀ SINH ĐÔI
Trong cuộc trò chuyện gần đây, nguyên Bí thư Thành ủy TP.HCM, giáo sư – tiến sĩ Nguyễn Thiện Nhân, đã lên tiếng bác bỏ quan điểm cho rằng phụ nữ Việt Nam, đặc biệt là phụ nữ TP.HCM, “lười sinh con”. Ông cho rằng đây là cách nhìn phiến diện, quy trách nhiệm cho phụ nữ mà không xem xét đúng các rào cản về kinh tế và xã hội đang ảnh hưởng lớn đến quyết định sinh con của họ.
Phụ nữ hiện nay không quay lưng với thiên chức làm mẹ. Thay vào đó, họ đang cân nhắc rất thực tế giữa khát vọng có con và các áp lực sống như cơm áo, nhà ở, công việc hay chi phí nuôi dạy con cái. Ông nhấn mạnh, trong xã hội ngày nay, việc sinh con đúng khả năng nuôi dưỡng là điều hợp lý, khác hẳn với quan niệm cũ dựa vào “trời sinh voi, trời sinh cỏ”.
DỰ BÁO GIẢM MẠNH DÂN SỐ KHÔNG PHẢI DO PHỤ NỮ LƯỜI SINH CON
Ông Nguyễn Thiện Nhân phân tích, mức sinh thấp không phải xuất phát từ việc phụ nữ lười sinh con, mà xuất phát từ nhiều gia đình chưa có điều kiện tối thiểu để nuôi con lớn khôn. Chỉ khi mức lương của người lao động đạt mức đủ sống — khoảng 10 triệu đồng/tháng tại TP.HCM, đủ để nuôi dưỡng, học hành, đào tạo nghề cho 2 con đến tuổi trưởng thành — họ mới có khả năng sinh con theo ý muốn.
Ông cho biết, trong nhiều quốc gia, khoảng 35-45% lao động có thu nhập dưới ngưỡng đủ sống khiến họ không thể sinh đủ 2 con. Chi phí nhà ở, giáo dục, y tế ngày càng tăng gây áp lực lớn khiến nhiều gia đình buộc phải trì hoãn hoặc không sinh thêm con. Đây không phải là do thiếu ý chí, mà là tính toán hợp lý dựa trên điều kiện thực tế.
BẤT BÌNH ĐẲNG GIỚI VÀ ÁP LỰC XÃ HỘI ĐANG KẸT CHẶT PHỤ NỮ
Ngoài ra, theo ông Nhân, bất bình đẳng giới vẫn duy trì khiến thời gian làm việc kéo dài và gánh nặng việc nhà vẫn chủ yếu đổ lên vai phụ nữ. Tình trạng ít việc làm ổn định, thu nhập chậm tăng, kết hôn và sinh con muộn càng làm giảm động lực phụ nữ muốn sinh con. Ông dẫn dẫn khảo sát tại Nhật Bản, trong đó phụ nữ kết hôn và sinh con gặp nhiều áp lực về chăm sóc gia đình, ảnh hưởng đến sự nghiệp, dẫn đến giảm động lực kết hôn và làm mẹ, thay vì “lười sinh con”.
Ông cho rằng, không đúng khi hỏi vì sao phụ nữ “lười sinh con”, mà cần đặt câu hỏi vì sao xã hội chưa tạo đủ điều kiện để họ yên tâm làm mẹ.
MỨC SINH VÀ BÀI TOÁN CHÍNH VỀ ĐỜI SỐNG
Người đứng đầu tổ chức giáo dục này nhấn mạnh, nếu không giải quyết bài toán thu nhập, khó có thể thúc đẩy mức sinh thay thế. Năm 2023, lương tối thiểu của TP.HCM khoảng 4,96 triệu đồng/tháng trong khi mức lương đủ sống là khoảng 10 triệu đồng. Khoảng cách này thể hiện rõ rằng lương tối thiểu chỉ đủ để một người tự trang trải, còn nuôi con là gánh nặng lớn.
Để mỗi cặp vợ chồng có thể đáp ứng mục tiêu sinh 2 con, mỗi người cần đạt mức thu nhập khoảng 10 triệu đồng, tổng cộng 20 triệu đồng/tháng. Số liệu tuyển dụng từ 2021-2024 cho thấy phần lớn việc làm vẫn tập trung ở nhóm thu nhập thấp, khả năng sinh và nuôi con của lực lượng này chỉ khoảng 1,4 – 1,45 con, phù hợp với mức sinh thực tế của thành phố trong cùng giai đoạn.
Chính sách hỗ trợ của TP.HCM như hỗ trợ 5 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi, hoặc 2 triệu đồng cho phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh tại các hộ nghèo, cận nghèo cũng là bước khích lệ quan trọng. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh, để nâng cao mức sinh một cách bền vững, cần tập trung vào các giải pháp dài hạn: tăng lương, cải thiện điều kiện nhà ở, dịch vụ giữ trẻ, bảo vệ môi trường làm việc thân thiện với phụ nữ.
KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM
Ông Nhân lấy ví dụ từ Nhật Bản và Hàn Quốc, nơi nhiều chính sách hỗ trợ tiền tệ, khuyến khích kết hôn, sinh con vẫn không đủ để chống lại các rào cản như giá nhà cao, thiếu dịch vụ giáo dục mầm non công lập, bất bình đẳng giới. Trong khi đó, Indonesia đã thực hiện các chương trình hỗ trợ thân thiện với gia đình như xây dựng trung tâm tư vấn, giảm áp lực nhà ở, tổ chức hỗ trợ dinh dưỡng để nâng cao mức sinh.
Ông nhấn mạnh, muốn thay đổi mức sinh bền vững, cần không chỉ hỗ trợ ngắn hạn mà còn xây dựng nền tảng vững chắc cho cuộc sống của giới trẻ: thu nhập đủ sống, nhà ở phù hợp, dịch vụ chăm sóc trẻ, môi trường làm việc thân thiện con người và phù hợp quy chuẩn xã hội.
TP.HCM NỖ LỰC ĐỨNG VƯƠNG TRONG CHƯƠNG TRÌNH KHÔI PHỤC MỨC SINH
TP.HCM thuộc các địa phương có mức sinh thấp hàng đầu cả nước, mặc dù dân số đã vượt mốc 14 triệu người sau sáp nhập. Để thúc đẩy sinh đẻ, thành phố đang triển khai nhiều biện pháp trong lĩnh vực y tế, giáo dục, nhà ở và hỗ trợ tài chính. Ngoài các chính sách hỗ trợ 5 triệu đồng và 2 triệu đồng, TP còn đề xuất nâng cao dịch vụ khám sức khỏe trước hôn nhân, mở rộng các chính sách về nhà ở và giảm thuế, cải thiện điều kiện làm việc cho phụ nữ mang thai hay nuôi con nhỏ.
Bên cạnh đó, các giải pháp dài hạn như tăng lương tối thiểu, kéo dài thời gian nghỉ thai sản, mở rộng dịch vụ giữ trẻ đều nằm trong kế hoạch của thành phố nhằm tạo điều kiện và động lực cho các gia đình sinh nở nhiều hơn.
Người dân ngày càng nhận thức rõ rằng, việc xây dựng môi trường sống đủ tốt mới là chìa khóa giúp thay đổi xu hướng sinh con, thay vì chỉ dựa vào các chính sách hỗ trợ tạm thời.