Nguy Cơ Nhảy Nhóm Thuế Gây Lo Ngại Cho Hộ Kinh Doanh Nhỏ

Trong bối cảnh chính sách thuế thay đổi liên tục, nhiều hộ kinh doanh nhỏ tại TP.HCM đang lo lắng về khả năng phải “nhảy nhóm” do doanh thu tăng đột biến hoặc biến động thất thường. Những câu chuyện thực tế đang phản ánh rõ những bất cập và thách thức mà các hộ kinh doanh này phải đối mặt trong quá trình thích nghi với quy định mới.

Hộ kinh doanh rối vì ‘nhảy nhóm’

Bà Phạm Thị Hoa, một hộ kinh doanh tại một chợ truyền thống ở TP.HCM, cho biết doanh thu của bà trong năm chưa vượt 500 triệu đồng, thuộc nhóm 1, không cần xuất hóa đơn. Tuy nhiên, khi hợp đồng cung cấp rau sạch cho một công ty may mặc bắt đầu vượt ngưỡng này, bà gặp khó khăn trong việc xuất hóa đơn vì bị yêu cầu phải vượt mốc doanh thu 500 triệu đồng mới được mở khóa chức năng này. “Công ty mua hàng yêu cầu hóa đơn ngay khi cung cấp, còn tôi thì chưa rõ xử lý thế nào,” bà lo lắng.

Anh Lê Chí Đạt, chủ một cửa hàng thời trang với doanh thu hơn 3 tỉ đồng một năm, cho biết doanh thu của anh trong 3 tháng gần đây giảm mạnh hơn dự kiến. Khi kê khai thuế quý 1, anh muốn chuyển từ nhóm 3 sang nhóm 2 để tính thuế theo phần trăm doanh thu. Tuy nhiên, anh sợ rằng trong các quý tiếp theo, doanh thu có thể vọt lên lại nhóm 3, rồi phải đổi lại cách tính thuế 17% trên lợi nhuận. “Tôi rối như canh hẹ, không biết phải xử lý thế nào,” anh nói.

Chính sách thay đổi gây khó khăn cho hộ kinh doanh

Các quy định mới từ đầu năm chia hộ kinh doanh thành 3 nhóm dựa trên doanh thu, với quy tắc kê khai và nộp thuế khác nhau. Nhóm 2 và 3 được trừ 500 triệu đồng trước khi tính thuế, và doanh thu dưới 500 triệu không phải chịu thuế giá trị gia tăng. Thế nhưng, sau hơn 4 tháng thực thi, Bộ Tài chính đề xuất dự thảo luật cho phép Chính phủ quy định mức này thay vì cố định, tức là ngưỡng doanh thu 500 triệu có thể thay đổi theo thời gian.

Hiện nay, đa phần hộ kinh doanh tự ước tính doanh thu để chọn nhóm phù hợp khi kê khai thuế. Thế nhưng, biến động kinh doanh trong quý đầu tiên của năm khiến việc “nhảy nhóm” trở thành hiện thực khó tránh khỏi. Gần đây, nhiều cơ sở thuế gửi thông báo cho các hộ nhóm 1 về việc ngừng sử dụng hóa đơn điện tử theo quy định mới, gây thêm bất ổn trong quá trình kê khai và nộp thuế.

Ý KIẾN CHUYÊN GIA VỀ VẤN ĐỀ THUẾ VÀ THÍCH NGHI

TS Nguyễn Ngọc Tú, Trường ĐH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, cho biết việc cho phép hộ có doanh thu dưới 500 triệu đồng không áp dụng hóa đơn là một “điểm thụt lùi”. Ông nhấn mạnh, hóa đơn không chỉ là chứng từ quan trọng trong hoạt động kinh doanh mà còn là quyền lợi của hộ kinh doanh. Theo Nghị định 123/2020 của Chính phủ, việc phải xuất hóa đơn khi bán hàng là quy định bắt buộc, khuyến khích sử dụng để đảm bảo minh bạch.

TS Tú khuyên rằng, trong trường hợp hộ kinh doanh không thể xuất hóa đơn khi nhóm tăng lên, họ nên liên hệ ngay với cơ quan thuế để được cấp hóa đơn từng lần phát sinh. “Nếu không có hóa đơn, các doanh nghiệp mua hàng sẽ khó có chứng từ để hạch toán chi phí, gây thiệt thòi và nguy cơ mất cơ hội kinh doanh của các hộ nhỏ,” ông chia sẻ.

Chuyên gia thuế Lê Văn Tuấn của Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas nhấn mạnh, có hai quan điểm trong xác định phân nhóm hộ kinh doanh: dựa vào doanh thu của năm 2025 theo quy định của Nghị định 68/2026 hoặc sử dụng ước tính doanh thu của năm hiện tại theo ý kiến của một số cơ quan thuế địa phương. Tuy nhiên, cả hai phương pháp đều gặp hạn chế trong quá trình thích nghi, dẫn đến tình trạng “nhảy nhóm” không thể tránh khỏi trong quá trình chuyển đổi.

Ông Tuấn đề xuất, để đảm bảo công bằng và thuận tiện, năm 2026 các hộ nên được phép tính thuế theo phương pháp theo phần trăm doanh thu hoặc lợi nhuận, bất kể doanh thu thực tế đã vượt hay chưa, và các chuyển đổi chính sách nên được thực hiện trên cơ sở doanh thu thực tế của năm trước đó để tránh gây khó khăn trong thích nghi.

Thời gian chuyển đổi 1,5 – 2 năm là phù hợp

Theo các chuyên gia, thời gian để các hộ, cá nhân kinh doanh thích nghi với các chính sách mới tối thiểu là 1,5 đến 2 năm. Giai đoạn này sẽ giúp họ có thời gian chuẩn bị, xác định chính xác nghĩa vụ thuế, đồng thời các cơ quan thuế có thời gian hoàn thiện hệ thống phù hợp và lấy ý kiến đóng góp để ban hành chính sách thực tế hơn.

Ông Lê Văn Tuấn lưu ý, trong năm đầu tiên bắt đầu thực hiện kê khai dựa trên doanh thu thực tế, các hộ kinh doanh sẽ dễ dàng hơn trong việc xác định nghĩa vụ thuế cũng như thích ứng với chính sách mới. Trong giai đoạn chuyển đổi này, việc chuyển từ thuế khoán sang phương pháp kê khai dựa trên lợi nhuận cần có thời gian làm quen và thích nghi phù hợp, tránh gây sốc và đoán định quá đà.

Việc chờ đợi đến năm 2027, sau khi có dữ liệu thực tế của năm 2026, để xác định nghĩa vụ thuế giúp đảm bảo công bằng và minh bạch hơn, đồng thời duy trì sự ổn định cho các hộ kinh doanh nhỏ trong quá trình chuyển đổi quan trọng này.