Thẩm quyền của Chủ tịch UBND xã trong việc tước chứng chỉ hành nghề luật sư: Thực sự phù hợp hay gây tranh cãi?

Liên quan đến luật sư, chính phủ mới ban hành Nghị định 109 năm 2026, có hiệu lực từ ngày 18.5, quy định chi tiết về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, gồm luật sư, công chứng, đấu giá tài sản, giám định tư pháp. Theo đó, Chủ tịch UBND cấp xã được trao quyền phạt cảnh cáo, phạt tiền đến 25 triệu đồng, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, thẻ tư vấn viên pháp luật, công chứng viên, trợ giúp pháp lý.

Ngay sau khi nghị định này được ban hành, dư luận xã hội đã bàn luận sôi nổi về việc liệu Chủ tịch UBND cấp xã có đủ thẩm quyền để tước chứng chỉ hành nghề luật sư hay không, gây ra nhiều tranh cãi về mặt pháp lý và tính hợp lý trong quản lý hành chính.

LUẬT KHÔNG GHI NHẬN CHO UBND XÃ TƯỚC CHỨNG CHỈ HÀNH NGHỀ LUẬT SƯ

Trao đổi với phóng viên Báo Thanh Niên, luật sư Lê Văn Hoan, Đoàn luật sư TP.HCM, đã chỉ rõ những bất cập của Nghị định 109 năm 2026 khi so sánh với quy định của luật Luật sư và các văn bản hướng dẫn liên quan. Một trong những điểm mấu chốt là hạn chế giữa “tước quyền sử dụng” và “thu hồi” chứng chỉ hành nghề luật sư.

Theo quy định tại điểm h khoản 1 điều 18 của luật Luật sư sửa đổi, bổ sung năm 2012, luật sư chỉ bị thu hồi chứng chỉ hành nghề khi bị xử phạt hành chính bằng hình thức tước quyền sử dụng có thời hạn. Quy định này đã rõ ràng, khắt khe, không quy định tước quyền sử dụng trong thời gian bao lâu mà dẫn đến việc thu hồi vĩnh viễn nếu bị tước có thời hạn. Luật pháp hiểu rằng tước quyền là biện pháp xử phạt hành chính và dẫn đến chấm dứt việc hành nghề.

Nghị định 121 năm 2025 cũng quy định rõ ràng, chuyển giao thẩm quyền thu hồi chứng chỉ hành nghề từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp xuống Chủ tịch UBND cấp tỉnh nhằm phù hợp với Nghị quyết 190 của Quốc hội về sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước. Tuy nhiên, việc Nghị định 109 năm 2026 lại trao quyền tước chứng chỉ của Chủ tịch UBND cấp xã lại đi lệch với luật Luật sư và nghị định trước đó, gây ra sự thiếu nhất quán và chồng chéo trong quản lý hành chính.

Luật sư Hoan nhấn mạnh: Nếu theo luật luật sư, cơ quan duy trì và xử lý kỷ luật đối với luật sư là Bộ Tư pháp và UBND cấp tỉnh, còn UBND cấp xã không có chức năng này. Việc giao quyền tước chứng chỉ nghề nghiệp cho chính quyền xã là không phù hợp, bởi vì cơ quan quản lý nghề nghiệp phải là các cơ quan chuyên môn, có đủ thẩm quyền và trách nhiệm.

Luật sư Hoan đề xuất sửa đổi Nghị định 109 theo hướng loại bỏ thẩm quyền tước chứng chỉ của UBND cấp xã. Thay vào đó, toàn bộ quy trình xử lý vi phạm pháp luật, đạo đức nghề nghiệp, hoặc các vấn đề liên quan về hành nghề luật sư cần tập trung về UBND cấp tỉnh, với sự phối hợp chặt chẽ từ các cơ quan chức năng như Sở Tư pháp. Các bước xử lý sẽ bắt đầu bằng việc cấp xã ghi nhận sự việc qua biên bản, rồi toàn bộ hồ sơ chuyển sang cấp tỉnh để có quyết định chính thức, minh bạch và thận trọng hơn.

KHÔNG ĐỂ VIỆC CHÉO CHÉO GÂY MẤT AN CẢNH

Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Ủy viên Thường vụ Liên đoàn luật sư Việt Nam, Chủ nhiệm Cơ quan Truyền thông, cũng góp ý kiến về sự bất cập của Nghị định 109, cho rằng việc để chính quyền cấp xã có quyền tước chứng chỉ hành nghề là phạm sót về mặt nguyên tắc pháp luật. Theo luật luật sư, các biện pháp kỷ luật, thu hồi chứng chỉ thuộc thẩm quyền của các cơ quan có chức năng đặc thù, có sự tham gia của tổ chức xã hội – nghề nghiệp như Đoàn luật sư, Liên đoàn luật sư Việt Nam nhằm đảm bảo tính tự quản, độc lập nghề nghiệp.

Với quy định tại Nghị định 109, việc cho phép các cơ quan hành chính cấp xã áp dụng biện pháp tước chứng chỉ có thể dẫn đến chồng lấn thẩm quyền giữa xử phạt hành chính và xử lý kỷ luật nghề nghiệp. Luật sư Hậu nhấn mạnh rằng, bởi vì Nghị định này là dưới luật nên không thể mở rộng hoặc thay đổi thẩm quyền đã quy định rõ trong luật luật sư. Do đó, cần có sự xem xét lại, sửa đổi Nghị định để rõ ràng hơn về phạm vi thẩm quyền của các cấp, đảm bảo sự phân định rõ ràng giữa xử phạt hành chính và xử lý kỷ luật.

Các chuyên gia pháp lý đều đồng tình rằng việc sửa đổi cần hướng tới xóa bỏ quyền tước chứng chỉ của cấp xã, tập trung tất cả các quyết định liên quan về quản lý và xử lý hành nghề luật sư về các cơ quan cấp tỉnh, có sự tham gia của các tổ chức nghề nghiệp. Điều này không chỉ đảm bảo tính hợp pháp, khách quan mà còn giữ vững uy tín và tính chuyên nghiệp của nghề luật sư trong pháp luật Việt Nam.