THOÁT MÁC “KHOAI MÔN BẢN DUPE”: UBÊ CÓ GÌ ĐỂ THÚC ĐẨY MỘT CÁI CHẾT MỚI TRÊN THỊ TRƯỜNG ĐỒ UỐNG?

Trong bối cảnh thị trường đồ uống toàn cầu ngày càng cạnh tranh khốc liệt, việc xác định nguyên liệu nào đủ sức tạo nên đột phá không dễ dàng. Gần đây, Ube – nguyên liệu vốn quen thuộc trong các món bánh truyền thống của Philippines – đã nổi lên như một hiện tượng mới, vượt xa khỏi khái niệm “khoai môn bản dupe” để trở thành đại diện cho một làn sóng mới của ngành F&B.

Ube không phải khoai môn (Taro). Thực tế, Ube, hay Dioscorea alata, là loại khoai mỡ tím, có lớp vỏ nâu xám bình thường nhưng ruột lại sở hữu màu tím tự nhiên rực rỡ. Trải qua hàng thế kỷ, nguyên liệu này đã là phần không thể thiếu trong ẩm thực Philippines, đặc biệt qua món Ube Halaya – mứt đặc mịn dùng làm nhân bánh hoặc trang trí các món tráng miệng truyền thống. Sự đặc trưng về hương vị ngọt dịu, béo ngậy pha chút vani, hạnh nhân và dừa đã giúp Ube không chỉ gói gọn trong thế giới bánh ngọt mà còn vươn xa, biến tấu thành hàng loạt thức uống hấp dẫn, mở ra một kỷ nguyên mới trong ngành đồ uống.

Trong chuỗi những sáng tạo ấy, Ube Latte đã trở thành cơn sốt mạng xã hội, với lớp phân tầng tím-trắng bắt mắt từ sữa tươi, phù hợp với cả dạng nóng hay lạnh, kết hợp cùng cà phê. Bên cạnh đó, Ube Milk Tea, đối thủ cạnh tranh đáng gờm của Matcha hay khoai môn, lại gây ấn tượng bởi độ đậm đà, béo ngậy vượt trội. Không dừng ở đó, các loại smoothie xay pha cốt dừa mang đậm phong cách nhiệt đới của Manila hay Ube Cream Liqueur – dòng rượu sữa danh giá của Philippines – đều góp phần nâng tầm nguyên liệu này trên bàn tiệc đồ uống đẳng cấp quốc tế.

Trước sự bùng nổ này, Ube đã thực sự trở thành một hiện tượng toàn cầu. Dữ liệu từ Bộ Thương mại và Công nghiệp Philippines (DTI) cho thấy trong năm 2025, kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm liên quan đến Ube đạt 3,06 triệu USD – dù còn nhỏ bé so với thị trường tiêu thụ khổng lồ 9 tỷ USD của Matcha, tốc độ tăng trưởng 20,4% mỗi năm cho thấy Ube đã bắt đầu ghi dấu ấn. Thị trường Mỹ dẫn đầu về lượng tiêu thụ, chiếm gần một nửa sản lượng xuất khẩu, tiếp theo là Anh, Ý, Nhật Bản và Trung Quốc – minh chứng rõ nét cho sức lan tỏa của nguyên liệu này.

Tương tự, các báo cáo từ tổ chức phân tích Datassential chỉ ra rằng tần suất xuất hiện của Ube trong menu các nhà hàng, quán cà phê Mỹ đã tăng trên 200% kể từ năm 2022. Các ông lớn trong ngành F&B không bỏ lỡ cơ hội, từ Starbucks với món Iced Ube Coconut Macchiato, đến thương hiệu bánh nổi tiếng King’s Hawaiian với dòng Ube Coconut Sweet Rolls, hay chuỗi siêu thị Trader Joe’s với danh mục “Ube Season” đều đồng loạt đưa Ube vào danh sách sản phẩm chủ lực, tạo ra hiệu ứng truyền thông mạnh mẽ không kém.

Sức hút của Ube còn thể hiện qua truyền thông mạng xã hội. Hashtag #Ube trên TikTok đã vượt qua 117.000 bài đăng chỉ trong thời gian ngắn, tạo hàng tỷ lượt xem, kèm theo hàng loạt video hướng dẫn pha chế liên tục đứng top trending. Công ty hương liệu T. Hasegawa tại Mỹ bình chọn Ube là Hương vị của năm, góp phần củng cố vị thế của nguyên liệu này trong tâm trí người tiêu dùng, nhà phát triển sản phẩm.

Trong bối cảnh đó, mặt khác, thị trường Matcha một thời huy hoàng đang đứng trước thách thức lớn khi giá nhập khẩu loại nguyên liệu này tăng đến 180%. Các nguyên nhân chủ yếu đến từ nguồn cung Nhật Bản bị s tüm, do thiên tai, sương giá ảnh hưởng đến các vùng trồng trà Uji, Kyoto, làm giảm sản lượng đôi chút. Thêm vào đó, chi phí vận hành như phân bón, năng lượng, nhân công đều tăng cao đỉnh điểm, khiến giá thành sản phẩm từ Matcha leo thang. Sự khan hiếm này khiến các quán cà phê đối mặt với bài toán lợi nhuận, khó có thể duy trì tỉ lệ lợi nhuận tốt trong khi vẫn giữ giá bán không nâng quá mức để không mất khách.

Trong bối cảnh đó, Ube dường như trở thành lựa chọn sáng suốt hơn. Ngoài lợi thế về nguồn cung dồi dào từ Philippines và các quốc gia Đông Nam Á, nguyên liệu này còn có lợi thế về khả năng chịu nhiệt tốt, màu sắc bền vững, giúp giảm thiểu hao hụt nguyên liệu trong quá trình chế biến. Chi phí đầu tư thấp hơn nhiều so với Matcha, cộng thêm hình ảnh sang trọng, bắt mắt, cùng khả năng tạo ra hiệu ứng viral mạnh mẽ, Ube trở thành “cứu tinh” cho các nhà sáng tạo ngành F&B trong giai đoạn biến động lớn của nguyên liệu truyền thống.

Điều thú vị là hai nguyên liệu này, dù ban đầu được xem là đối thủ cạnh tranh, nay còn hợp tác tạo thành xu hướng mới: Ube Matcha Latte. Sự phối hợp giữa hai sắc thái tím và xanh lá mang lại trải nghiệm thị giác đỉnh cao, đồng thời cân bằng giữa hương vị và màu sắc, trở thành hiện tượng viral, nhận được sự yêu thích từ cộng đồng mạng. Vị béo ngậy của khoai mỡ kết hợp hài hòa với sự chát nhẹ của trà xanh Nhật Bản tạo ra một cảm giác vừa mới lạ, vừa quen thuộc, mở ra một chân trời mới trong ngành đồ uống.

Chưa từng có nguyên liệu nào có thể dễ dàng soán ngôi Matcha để xây dựng một kỷ nguyên mới của ngành F&B như hiện nay. Ube không chỉ mang lại hình ảnh bắt mắt, hương vị gần gũi, mà còn mở ra cơ hội phát triển bền vững, phù hợp cho các phân khúc cao cấp lẫn hàng ngày, đặc biệt trong các món tráng miệng hoặc thức uống dịu nhẹ vào buổi tối mà không lo mất ngủ. Ngược lại, tính đa dụng, giàu dinh dưỡng, không chứa caffeine khiến Ube trở thành một lựa chọn lý tưởng cho lối sống lành mạnh, sảng khoái và dễ tiếp cận hơn bao giờ hết.

Trong thực tế, sự hợp tác giữa Ube và Matcha cho thấy một hướng đi sáng tạo, phá cách của ngành F&B, thể hiện rõ qua các sản phẩm pha trộn độc đáo. Những ly Ube Matcha Latte với ba sắc thái cam, trắng, tím, không chỉ gây ấn tượng về mặt thị giác mà còn chinh phục cả về hương vị, tạo nên một xu hướng hoàn toàn mới. Đây chính là biểu tượng cho sự bứt phá của nguyên liệu nội địa Philippines, khẳng định rằng, trong vòng xoáy cạnh tranh khốc liệt, sự cân bằng giữa ngoại hình, hương vị và chiến lược kinh doanh mới chính là chìa khóa để một nguyên liệu có thể vươn lên chiếm giữ vị trí trung tâm của thị trường đồ uống toàn cầu.