LÀM RÕ SỰ THẬT VỤ ÁN OÁN ÁN HỦY HOẠI RỪNG DÀI HƠN 11 NĂM CỦA 6 CỰU CHIẾN BINH

Ngày 2.6 tới đây, TAND tỉnh Lâm Đồng dự kiến sẽ mở phiên tòa phúc thẩm lần thứ 3 xét xử vụ án kéo dài 11 năm của sáu cựu chiến binh bị truy tố về tội hủy hoại rừng, với mức án từ 6 đến 7 tháng tù. Vụ việc đã qua nhiều lần xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, và giám đốc thẩm, gây xôn xao dư luận về tính công bằng trong hệ thống pháp luật.

Trong suốt hơn một thập kỷ qua, các bị cáo vẫn kiên trì kêu oan dù đã thi hành xong hình phạt sau bản án phúc thẩm lần 2 của TAND tỉnh Đắk Nông. Họ đều khẳng định không phạm tội, và vụ án này bắt nguồn từ những quyết định sai lệch về thủ tục tố tụng và những thiếu sót trong điều tra.

Trước khi phiên xử diễn ra, các cựu chiến binh đã gửi đơn đề nghị thay đổi kiểm sát viên tham gia phiên tòa hôm 12.5. Trong đơn, họ lý giải rằng kiểm sát viên H.T.H.L, người từng tham gia xử sơ thẩm năm 2016, liệu có còn giữ được sự khách quan khi tiếp tục tham gia trong vai trò kiểm sát viên tại phiên phúc thẩm lần 3 hay không. Các bị cáo cho rằng, theo quy định của bộ luật Tố tụng hình sự, người có thẩm quyền tố tụng phải từ chối hoặc bị thay đổi khi có căn cứ rõ ràng cho thấy khả năng không vô tư, khách quan trong quá trình làm nhiệm vụ.

Họ cũng lập luận rằng kiểm sát viên H.T.H.L từng tham gia điều tra và thực hiện quyền công tố tại phiên sơ thẩm, đồng thời, bản án sơ thẩm năm 2016 đã bị hủy bỏ vì điều tra không đầy đủ. Cụ thể, tại biên bản khám nghiệm hiện trường ngày 21.4.2015, lực lượng điều tra đã không kiểm đếm số lượng gốc cây bị chặt, không thu giữ vật chứng, gây thiếu căn cứ chính xác để xác định diện tích rừng bị phá hoại. Điều này trùng khớp với nhận định của cấp giám đốc thẩm năm 2020, khi công nhận rằng hồ sơ chưa đủ cơ sở để buộc tội các bị cáo.

Ngoài ra, các bị cáo còn phản ánh, theo hướng dẫn của Viện KSND cấp cao tại TP.HCM, các hồ sơ cần phải có căn cứ rõ ràng về trữ lượng, chủng loại cây bị chặt để xác định mức độ thiệt hại, nhưng trong vụ án này, các tài liệu đó không đầy đủ, chưa chính xác. Kết luận giám định của ông Huỳnh Văn Triệu – giám định viên tư pháp thuộc Chi cục Kiểm Lâm – chủ yếu dựa vào lời khai của cán bộ và số lượng gỗ bình quân mà không dựa trên thực tế kiểm đếm cụ thể, dẫn đến việc xác định thiệt hại và mức độ thiệt hại về rừng có thể không chính xác.

Hội Cựu chiến binh Việt Nam đã ra phía luật sư Nguyễn Thái Bình, nguyên Phó cục trưởng Cục Điều tra hình sự Bộ Quốc phòng, làm rõ rằng vụ án có dấu hiệu oan sai, qua đó đề nghị xem xét lại quá trình điều tra và truy tố. Viện KSND cấp cao tại TP.HCM cũng liên tục khẳng định rằng hồ sơ còn nhiều điểm thiếu rõ ràng, nhất là về diện tích đất rừng hoặc đất nông nghiệp, đất trống bị thiệt hại, cần phải điều tra lại về số lượng gốc cây, chủng loại cây bị chặt.

Vật chứng quan trọng nhất của vụ án là bản kết luận giám định của ông Huỳnh Văn Triệu, đã được nhiều cấp xét xử chỉ ra là có nhiều bất cập. Những phân tích pháp lý cho thấy, theo luật định, các lĩnh vực chuyên môn cần phải giám định tập thể để đảm bảo tính chính xác. Tuy nhiên, trong vụ án này, các cơ quan tố tụng đã không tuân thủ những quy định đó, gây rủi ro oan sai cho các bị cáo.

Hồi đầu năm 2015, trong cuộc họp của Chi hội Cựu chiến binh thôn 6 (xã Trường Xuân, Đắk Song, nay là tỉnh Lâm Đồng), ông Đỗ Mạnh Hùng – Chi hội trưởng – đã đề xuất dọn dẹp khu đất không còn rừng để trồng cây keo nhằm gây quỹ hoạt động. Trong hai ngày đầu năm 2015 và tháng 4.2015, các hội viên đã chặt cây bụi, dây leo, cây nhỏ có đường kính dưới 10cm, gom thành đống rồi chờ đốt, theo như kết luận giám định tháng 4.2015 của giám định viên Huỳnh Văn Triệu, với diện tích thiệt hại 0,98ha và thiệt hại hơn 53 triệu đồng.

Dù bị truy tố, các bị cáo đều khẳng định hành động của mình nhằm mục đích làm sạch đất đã không còn rừng và trồng cây keo để tái tạo nguồn thu. Các lần xét xử sơ thẩm đều tuyên phạt họ từ 6 đến 7 tháng tù về tội hủy hoại rừng, dù các bị cáo kháng cáo kêu oan. Tại phiên phúc thẩm lần 1 năm 2016, tòa đã hủy án sơ thẩm, nhưng lần thứ hai năm 2017, vẫn giữ nguyên hình phạt. Đến phiên giám đốc thẩm năm 2020, TAND cấp cao tại TP.HCM đã hủy toàn bộ bản án, chỉ rõ nhiều điểm chưa đủ căn cứ.

Cho tới cuối tháng 1.2026, vụ án mới được đưa ra xét xử sơ thẩm lần thứ 3 tại TAND khu vực 6. Dù giữ nguyên mức án ban đầu, 5 cựu chiến binh mỗi người nhận 6 tháng tù, riêng ông Đỗ Mạnh Hùng bị xử 7 tháng, vụ án vẫn chưa kết thúc – các bị cáo đều kháng cáo kêu oan, tiếp tục đấu tranh để giữ lại quyền công lý.