TRÒ CHUYỆN VỀ ĐỀ THI KHÁO THÍ: SAO CHÉP, HỌC HỎI VÀ RÕ RÀNG TIÊU CHUẨN

Gần đây, tranh cãi xung quanh việc một số câu hỏi trong đề thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia TP.HCM có sự tương đồng với các câu hỏi quốc tế đã trở thành tâm điểm chú ý. Ngày 29.5, trường đã lên tiếng xác nhận đã tiến hành rà soát, thẩm định và thành lập hội đồng chuyên môn để đánh giá các câu hỏi logic trong đề thi. Động thái này phản ánh rõ nỗ lực của trường trong việc làm rõ vấn đề và khẳng định: sự giống nhau về hình thức hay cấu trúc không đồng nghĩa với việc câu hỏi đó bị sao chép từ nguồn nước ngoài.

Hội đồng rà soát nhấn mạnh rằng trong nhiều kỳ thi quốc tế, các câu hỏi cùng dạng tư duy logic có thể có cấu trúc tương tự nhưng ngữ cảnh, dữ kiện hay cách thể hiện hoàn toàn khác nhau. Do đó, họ chưa phát hiện căn cứ nào để kết luận các câu hỏi trong đề thi của đợt 2 2026 là nguyên bản sao chép hoặc dịch nguyên dạng từ nguồn nước ngoài. Thông tin này không chỉ làm rõ quan điểm của trường mà còn mở ra câu chuyện lớn hơn về ranh giới giữa tiếp thu, học hỏi và sao chép trong lĩnh vực khảo thí.

Khảo thí là một ngôn ngữ chung của thế giới

Thực tế, khảo thí là một lĩnh vực khoa học mang tính quốc tế cao, dựa trên nguyên lý đo lường và đánh giá năng lực được cộng đồng học thuật toàn cầu kiểm chứng và phát triển liên tục. Việc các chuyên gia ở Việt Nam nghiên cứu các kỳ thi như SAT, LSAT hay PISA là điều bình thường, thậm chí là cần thiết để nâng cao chuẩn mực và ứng dụng các thành tựu quốc tế vào hệ thống giáo dục trong nước.

Việc tham khảo các đề thi quốc tế không đồng nghĩa với sao chép. Vấn đề nằm ở cách thức tham khảo này thực hiện ra sao. Làm thế nào để lấy ý tưởng, cấu trúc hợp lý mà không vi phạm nguyên tắc độc lập của đề thi? Đây chính là câu hỏi lớn đặt ra trong các cuộc tranh luận.

RANH GIỚI GIỮA HỌC HỎI VÀ SAO CHÉP: ĐIỂM NGHẲNG ĐẦU

Trong các kỳ thi như LSAT, câu hỏi logic thường được xây dựng tỉ mỉ, như một “bộ xương” chắc chắn, còn phần câu chuyện hay dữ kiện chỉ là phần “da thịt” bên ngoài. Nếu có người sao chép nguyên vẹn toàn bộ cấu trúc và nội dung, rõ ràng là phạm luật. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, phần lớn tranh cãi lại rơi vào vùng trung gian phức tạp hơn, nơi mà biên tập viên có thể học hỏi cấu trúc tư duy rồi phát triển thành các phiên bản mới, phù hợp với ngữ cảnh khác nhau.

Chính sự chuyển hóa này tạo ra điểm mờ, khiến việc xác định đâu là “học hỏi” và đâu là “sao chép” trở nên khó khăn. Trong khoa học, sự sáng tạo không hoàn toàn xuất phát từ con số không. Các ý tưởng đều liên quan đến nhau, chỉ khác biệt ở phần phát triển và ứng dụng. Vì vậy, khi đánh giá câu hỏi, các chuyên gia sẽ xem xét không chỉ sự giống nhau bề mặt mà còn khả năng biến chuyển, sáng tạo của câu hỏi, cùng vai trò của nó trong toàn bộ hệ thống đánh giá.

CHUYÊN GIA NÓI GÌ VỀ VẤN ĐỀ NÀY

Trong quá trình xây dựng đề thi, những người từng làm trong lĩnh vực giáo dục, luyện thi đều có thể dễ dàng nhận diện các dạng câu hỏi hiệu quả dựa trên nguyên tắc tư duy, cấu trúc logic. Tuy nhiên, khi họ tham gia xây dựng ngân hàng đề thi chính thức, vai trò này lại trở thành một thử thách khác. Họ cần tuân thủ các nguyên tắc chuẩn mực, độc lập, tránh tình trạng dựa quá nhiều vào nguồn tư liệu ngoại lai hoặc quá lặp lại.

Nếu không có những quy định rõ ràng về nguồn tham khảo, rõ ràng trong chuyển thể câu hỏi, trách nhiệm của người biên soạn có thể bị hiểu nhầm, dẫn đến tranh cãi. Thậm chí, việc đo lường thành công của các trung tâm luyện thi trong việc giúp học sinh dự đoán câu hỏi có thể khiến đề thi trở nên dễ đoán hơn, tạo ra lợi thế không công bằng. Đây là điểm cần cân nhắc để giữ vững tính công bằng và độ tin cậy của kỳ thi.

Vượt ra ngoài tranh cãi, câu chuyện còn là cơ hội để nâng cao chuẩn mực khảo thí. Các quy định rõ ràng, minh bạch về quy trình xây dựng đề thi, phản biện chuyên môn, trách nhiệm của người tạo đề sẽ giúp hạn chế các tranh luận tiêu cực, đồng thời củng cố niềm tin của xã hội và học sinh về tính công bằng, trung thực của các kỳ thi quốc gia.

Chúng ta cần hiểu rằng, khảo thí không chỉ là chuyện của kiến thức mà còn của niềm tin, sự chân thực và uy tín của tổ chức. Mỗi tranh cãi, dù mang tính cá nhân hay tập thể, đều là cơ hội để các tổ chức đánh giá hoàn thiện hơn, góp phần xây dựng một môi trường thi cử minh bạch, công bằng và đáng tin cậy hơn trong tương lai.