VĂN HÓA BẢO VỆ QUYỀN SÁNG TẠO: CÁCH TIẾP CẬN ĐÚNG ĐẮN TRONG THỜI ĐẠI MỚI

Trong bối cảnh những tranh cãi về bản quyền tác phẩm văn hóa đương đại ngày càng trở nên sôi động, câu chuyện về vụ việc MV Come My Way của Sơn Tùng và những tranh cãi liên quan đến nghệ sĩ Lê Giang đã mở ra nhiều vấn đề cần được nhìn nhận một cách toàn diện hơn. Chuyên gia Trịnh Đức Phương Linh, đại diện của APM (Asia Pacific Media) tại khu vực Đông Nam Á và là CEO của An Nam TDC, với nền tảng học vấn về lý luận nghệ thuật, đã có những phân tích sâu sắc về nghĩa vụ và trách nhiệm của người sáng tạo trong việc tôn trọng di sản truyền thống, cũng như ý nghĩa của việc xây dựng văn hóa ứng xử đúng mực trong lĩnh vực nghệ thuật.

NGHỆ THUẬT VÀ DI SẢN: MỖI NGHỆ SĨ ĐỀU ĐANG TRÊN VAI CỦA NHỮNG ĐỜI NHIỀU ĐỜI

Chị Linh nhấn mạnh rằng tất cả các sản phẩm sáng tạo đến từ nội lực truyền thống của dân tộc đều mang trong mình một nguồn tài nguyên vô giá mà không ai có thể sở hữu hoàn toàn. Những hoa văn, hình tượng, phương thức chế tác cổ xưa, dù đã nằm trong kho tàng dân gian từ bao đời, lại trở thành nền móng lý tưởng cho các nghệ sĩ đương đại sáng tạo nội dung mới. Việc đăng ký bản quyền cho các tác phẩm này không chỉ nhằm bảo vệ ý tưởng, mà còn giúp khẳng định vai trò của người sáng tạo trong việc gìn giữ và phát huy giá trị truyền thống.

TRÁNH NHẦM LẪN GIỮA VĂN HÓA VÀ PHÁP LÝ

Hệ sinh thái sáng tạo hiện nay đang đối mặt với nhiều thử thách về ranh giới giữa việc sử dụng hợp pháp và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Theo chị Linh, cần hiểu rằng các tác phẩm có thể chứa đựng yếu tố tài liệu cổ, vốn đã là di sản chung, mà người nghệ sĩ có quyền khai thác để thể hiện quan điểm cá nhân. Việc này đòi hỏi không chỉ kiến thức pháp lý vững vàng mà còn ý thức thấu đáo về đạo đức nghề nghiệp và sự tôn trọng nguồn cảm hứng từ truyền thống.

VẤN ĐỀ THỰC TẾ VÀ TRUYỀN THỐNG ỨNG XỬ

Theo phân tích của chuyên gia, nhiều tranh chấp bắt nguồn từ việc thiếu hiểu biết hoặc thiếu chuẩn bị về quy trình pháp lý và nguồn gốc tác phẩm. Các nghệ sĩ trẻ, do chịu áp lực của thị trường hoặc thiếu kinh nghiệm, dễ lâm vào tình trạng vô tình lấy cảm hứng hoặc sử dụng tư liệu cổ mà chưa có sự xác thực, dẫn đến hiểu lầm hoặc kiện tụng không cần thiết. Tuy nhiên, điều quan trọng là xây dựng hệ thống hướng dẫn rõ ràng, các trung tâm tra cứu tác phẩm gốc hoặc cơ chế đối thoại giữa các bên nhằm hạn chế các mâu thuẫn không đáng có.

NHẬN THỨC VỀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA ĐỀN VÀ NGUỒN CẢM HỨNG

Chị Linh còn nhấn mạnh rằng không phải tác phẩm nào cũng phải hoàn toàn là sáng tạo độc quyền của cá nhân, mà phần lớn dựa trên nền tảng di sản và nguồn cảm hứng tập thể. Trong quá trình sáng tạo, nghệ sĩ đứng trên vai những người tiền bối, sử dụng nguồn vốn cổ truyền để thể hiện một ý tưởng cá nhân rõ nét. Do đó, việc đăng ký bản quyền cần nhất quán với ý thức tôn trọng nguồn cảm hứng, tránh lạm dụng hoặc hiểu lệch về khái niệm “chiếm dụng”.

VĂN HÓA ỨNG XỬ: ĐÈN CHỈ ĐƯỜNG TRONG MỐI QUAN HỆ SÁNG TẠO VÀ PHÁP LUẬT

Chuyên gia cho rằng, trong tình trạng pháp luật còn chưa thể lường hết các trường hợp, các nghệ sĩ cần có sự chủ động, xin phép phù hợp và hợp tác với các cơ quan chức năng hoặc các chuyên gia về sở hữu trí tuệ. Các phản ứng vội vã hoặc phản đối cực đoan vô tình làm tổn thương hình ảnh cá nhân và làm xấu đi hình ảnh chung của cộng đồng sáng tạo. Một hệ thống công cụ tra cứu, bảo tồn trực tuyến và các trung tâm hướng dẫn về bản quyền không chỉ giúp các nghệ sĩ tự bảo vệ mình mà còn góp phần xây dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển của ngành nghệ thuật nội địa.

TRIỂN KHAI NGUỒN CẢM HỨNG VẬT CHẤT VÀ TINH THẦN

Chị Linh nhấn mạnh rằng, ngay cả khi các tác phẩm mang tính thẩm mỹ cao, có thể dựa trên hàng trăm phần nguyên gốc, nghệ sĩ vẫn đứng trên nền tảng ý niệm, tinh thần và triết lý của các thế hệ trước. Việc hiểu rõ và trân trọng nguồn gốc giúp nâng cao ý thức pháp lý, đồng thời thể hiện sự biết ơn chân thành đối với tổ tiên, là bước quan trọng để duy trì và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong sáng tạo đương đại.

VĂN HÓA ỨNG XỬ – BÀI HỌC TỪ CÁC ĐẠI ĐỒNG

Trong thực tế, việc xây dựng thái độ cầu thị, biết nhận lỗi, và tôn trọng lẫn nhau là cách tốt nhất để giải quyết tranh chấp. Các văn hóa ứng xử truyền thống “lời chào cao hơn mâm cỗ”, “lời nói sao cho vừa lòng” cần được vận dụng linh hoạt trong bối cảnh mới. Thay vì đối đầu để tranh luận, các bên cần đề cao đối thoại, xây dựng cầu nối dựa trên lòng tin, tôn trọng và sự hiểu biết đúng đắn. Những hành động nhỏ như gửi email hỏi, trực tiếp trao đổi, hoặc mời tham khảo ý kiến giúp hình thành nền tảng vững chắc cho một xã hội sáng tạo lành mạnh.

SẴN SÀNG ĐỐI MẶT VỚI KHỦNG HOẢNG BẰNG GƯƠNG SÁNG TẠO VÀ TỪ TẾ

Chia sẻ quan điểm, chị Linh khẳng định rằng mọi tranh chấp liên quan tới quyền sở hữu trí tuệ đều có thể được lý giải bằng sự bình tĩnh, tôn trọng lẫn nhau. Hai phía, dù khác biệt về phương tiện biểu đạt, đều chung mục tiêu tôn vinh di sản dân tộc và hướng tới một cộng đồng sáng tạo ngày càng chuyên nghiệp. Các câu chuyện tranh chấp là dịp để rút ra bài học về việc cần nâng cao nhận thức pháp lý, ứng xử chân thành, và xây dựng nền văn hóa làm việc dựa trên lòng biết ơn – điều mà các thế hệ trước đã dạy bảo qua hàng trăm năm.

HƠN CẢ NHỮNG CỨU NẠN NGẮN HẠN, ĐÓ LÀ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG SÁNG TẠO VÀNH VIÊN

Chuyên gia Linh kết luận rằng, để các thế hệ nghệ sĩ trẻ không bị sa đà vào các xung đột không đáng có, cần thúc đẩy các hoạt động hướng dẫn, tư vấn rõ ràng từ các tổ chức có trách nhiệm. Sự đồng hành, giúp đỡ của các luật sư, các chuyên gia bản quyền là điều kiện tiên quyết để giữ vững niềm tin vào quá trình sáng tạo. Chỉ khi cộng đồng nghệ thuật phối hợp trong tinh thần cầu thị, trân trọng nguồn cảm hứng cổ truyền, thì văn hóa Việt Nam mới có thể mạnh mẽ vươn xa ra thế giới, góp phần xây dựng bản sắc, tạo dựng tầm vóc của nền sáng tạo quốc gia.