CHIKUNGUNYA LÂY LAN TOÀN CẦU: CẨN THẬN TRƯỚC ĐỢT DỊCH MỚI LO LẠI

Tính đến ngày 6/8, Trung Quốc đã có hơn 7.000 ca nhiễm virus chikungunya, làm dấy lên làn sóng lo ngại về sự lan rộng của bệnh dịch này trên toàn cầu. Virus chikungunya là loại virus truyền qua muỗi, gây ra các triệu chứng nghiêm trọng như sốt cao, đau khớp dữ dội, kèm theo đau đầu, đau cơ, sưng khớp và phát ban. Các triệu chứng thường xuất hiện sau 3 đến 7 ngày kể từ khi bị muỗi đốt.

Dịch bệnh bắt đầu bùng phát tại thành phố Phật Sơn, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Giới chức y tế cho biết, dịch đã mở rộng sang Hồng Kông, Ma Cao và tỉnh Hồ Nam – cách tâm dịch hơn 600 km về phía bắc. Theo The NY Times, đây là đợt bùng phát lớn nhất của virus chikungunya tại Trung Quốc kể từ lần đầu xuất hiện năm 2008. Dù chưa có thuốc đặc hiệu điều trị, nhưng đã có vắc xin phòng bệnh và được khuyến khích tiêm cho những ai đến vùng dịch.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc, ông Guo Jiakun, khẳng định tình hình hiện tại có thể kiểm soát được bằng các biện pháp phòng chống phù hợp. Các nhà chức trách đã triển khai sử dụng drone, thuốc diệt muỗi, kiểm tra từng hộ dân, xử phạt các trường hợp nước đọng, đồng thời xịt thuốc chống muỗi tại các tòa nhà để ngăn chặn sự lây lan.

CDC Mỹ đã phát hành cảnh báo du lịch cấp độ 2 đối với Trung Quốc từ ngày 1/8, khuyến cáo người dân tăng cường các biện pháp phòng ngừa khi đến khu vực này. Ngoài ra, cảnh báo cũng được đưa ra về các ổ dịch tại Bolivia, Kenya, Madagascar, Mauritius, Mayotte, Réunion, Somalia và Sri Lanka. Tại Mỹ, từ năm 2019 chưa ghi nhận ca nhiễm chikungunya nào; CDC hướng dẫn mọi người tránh bị muỗi đốt bằng cách sử dụng thuốc chống muỗi, mặc quần áo dài, sống trong nhà có điều hòa hoặc lưới chắn muỗi.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Âu (ECDC), bệnh chikungunya đã gây ra hơn 240.000 ca nhiễm và 90 ca tử vong toàn cầu trong năm 2025, phân bố tại 16 quốc gia. Virus này truyền qua hai loài muỗi chính là Aedes aegypti và Aedes albopictus, trong đó châu Mỹ, châu Á và châu Phi là các điểm nóng dịch bệnh. Châu Âu chỉ ghi nhận các đợt bùng phát nhỏ lẻ.

Từ năm 2004, bệnh đã trở nên phổ biến hơn, phần nào do virus thích nghi di truyền tốt hơn và quá trình lây truyền diễn ra mạnh mẽ ở các quốc gia chưa từng có người nhiễm bệnh trước đó. Biến đổi khí hậu được coi là yếu tố thúc đẩy sự gia tăng số lượng muỗi, đặc biệt khi nhiệt độ tăng cao làm giảm thời gian ủ bệnh và thúc đẩy quá trình sinh trưởng của muỗi, từ đó làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

Virus chikungunya không lây trực tiếp từ người sang người qua các hình thức tiếp xúc thông thường như ho hay hắt hơi, mà chủ yếu qua muỗi đốt người nhiễm bệnh. Trong vòng tuần đầu tiên xuất hiện triệu chứng, nguy cơ lây lan cao nhất. Ngoài ra, virus còn có thể lây truyền qua máu, tiếp xúc với máu nhiễm bệnh hoặc truyền máu.

Các triệu chứng điển hình gồm sốt cao, đau khớp dữ dội, đau đầu, đau cơ, sưng khớp hoặc phát ban. Những người trẻ tuổi, khỏe mạnh thường hồi phục sau khoảng một tuần, nhưng đối tượng trẻ sơ sinh, người cao tuổi hoặc mắc các bệnh nền như cao huyết áp, tiểu đường dễ gặp biến chứng nặng hơn và có thể kéo dài cơn đau khớp, gây ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt và khả năng lao động của người bệnh.

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho virus chikungunya. Tại Mỹ, đã có hai loại vắc xin được cấp phép, trong đó loại đầu tiên từ năm 2023; còn Trung Quốc vẫn chưa có vắc xin phù hợp. Các biện pháp phòng ngừa hiện nay chủ yếu là cách ly, kiểm tra và báo cáo ca bệnh trong vòng 24 giờ như đã áp dụng trong phòng chống COVID-19. Người dân được khuyến cáo hạn chế tiếp xúc với muỗi bằng thuốc chống muỗi, mặc quần áo phù hợp, sống trong không gian kín có điều hòa hoặc lưới chắn muỗi.

Việc phát triển vắc xin là bước tiến quan trọng, tuy nhiên, việc triển khai tiêm chủng tại các khu vực nguy cơ vẫn gặp nhiều thách thức. Các chuyên gia cảnh báo, đặt biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và sự gia tăng của muỗi, nguy cơ dịch bệnh sẽ còn tiếp tục gia tăng, đòi hỏi các biện pháp phòng ngừa chặt chẽ và chủ động hơn nữa.