LUẬT PHẢI BIẾT – NƠI CÁC CHỦ QUÁN CẢ PHÊ ĐƯỢC GIÁC NGỘ VỀ QUYỀN TÁC GIẢ

Một chuỗi cà phê tại TP.HCM với năm chi nhánh chia sẻ rằng trước đây, quán chỉ sử dụng các dịch vụ nghe nhạc miễn phí như YouTube Premium, Spotify Premium mà chưa từng bị cơ quan chức năng hay đơn vị quản lý quyền tác giả kiểm tra, nhắc nhở hay thu phí. Tuy nhiên, gần đây, họ bắt đầu nghe ngờ có quy định bắt buộc phải đóng phí bản quyền, khiến nhiều chủ quán lo lắng về thủ tục và mức phí phải nộp.

Theo đại diện của quán, mức phí có thể lên đến 2 triệu đồng một năm cho diện tích khoảng 30 đến 45 m2, đây là khoản chi phí không nhỏ trong bối cảnh họ còn phải đối mặt với nhiều loại thuế phí khác. Chủ quán cho biết, khi phải đóng khoản phí này, họ bắt đầu cân nhắc chuyển sang nghe nhạc không mất phí để tránh thêm gánh nặng tài chính, dù có thể gây ảnh hưởng đến trải nghiệm khách hàng.

“Nhiều chủ quán mong có hướng dẫn rõ ràng về quy trình đóng phí bản quyền để yên tâm kinh doanh,” một chủ quán chia sẻ. Họ vẫn còn khá mơ hồ về quy định pháp luật liên quan đến quyền tác giả trong hoạt động kinh doanh, chưa rõ ai là đơn vị thu phí, quy trình thực hiện ra sao. Chủ quán cũng lo ngại sẽ gặp rắc rối pháp lý nếu vô ý phát các bản nhạc chưa được cấp phép.

Một chủ quán khác bày tỏ mong muốn có cơ chế đơn giản, minh bạch trong việc nộp phí và sử dụng nhạc sau khi đã đóng. “Chúng tôi không phản đối việc đóng phí, nhưng cần có hướng dẫn rõ ràng về ai là đơn vị thu, khi nào, đóng cho ai và sau đó được phép dùng nhạc như thế nào. Hiện tại, thông tin còn chung chung, gây bối rối. Trong thời gian chờ đợi hướng dẫn chính thức, chúng tôi đã tạm dừng nghe nhạc có bản quyền, chuyển sang nhạc không lời để yên tâm hơn,” chủ quán nói.

Luật sư Phan Vũ Tuấn từ Văn phòng luật Phan Law cho biết, chủ doanh nghiệp có nghĩa vụ phải biết rõ về việc đóng phí khi sử dụng âm nhạc trong kinh doanh. “Khi mua hàng trong siêu thị, bạn cũng phải biết ai là người thu tiền. Việc không biết rõ ai sẽ thu phí là trách nhiệm của doanh nghiệp, và pháp luật yêu cầu chủ kinh doanh phải chủ động liên hệ và thực hiện nghĩa vụ này,” ông phân tích.

Mặc dù vậy, luật sư cũng nhận định rằng các cơ quan đại diện quyền như tổ chức CMO vẫn còn có nhiều thiếu sót trong truyền thông về quy trình thu phí, hướng dẫn cách thực hiện và chứng minh quyền thu tiền. Năm 2017 từng xảy ra trường hợp tranh cãi khi trung tâm bản quyền VCPMC đột ngột đến đòi phí tại quán của họa sĩ Vũ Huy, khiến chủ quán bối rối vì không có giấy tờ ủy quyền rõ ràng từ tác giả hoặc tổ chức.

Hiện tại, các quán café sử dụng nhiều nguồn phát nhạc khác nhau như YouTube, Spotify, USB, đĩa CD hay đĩa than để phục vụ khách. VCPMC vẫn tiếp tục thu phí từ các cơ sở này, trong đó các hệ thống lớn chiếm tỷ lệ lớn, theo báo cáo năm 2025 của tổ chức này, thu hơn 31 tỷ đồng từ các nguồn nhạc nền, tăng 45% so với năm trước.

Luật sư Phan Vũ Tuấn nhấn mạnh rằng, hoạt động sử dụng âm nhạc trong kinh doanh cần sự cho phép rõ ràng từ chủ sở hữu quyền tác giả và phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thanh toán quyền tác giả. “Các doanh nghiệp nên chủ động liên hệ và thỏa thuận trực tiếp với chủ sở hữu quyền tác giả để tránh tranh chấp. VCPMC chỉ là một trong số các tổ chức đại diện, và việc không thuộc phạm vi quản lý của VCPMC không có nghĩa là tác phẩm miễn phí. Do đó, việc xác định đúng chủ thể quản lý và thực hiện thủ tục xin phép đóng phí là cực kỳ quan trọng,” ông giải thích.

Chính vì vậy, các tổ chức đại diện như VCPMC, Hiệp hội công nghiệp ghi âm Việt Nam (RIAV), Hội bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam (APPA) cần tăng cường truyền thông về quyền và nghĩa vụ trong việc thu phí bản quyền âm nhạc. Qua đó, giúp các chủ cơ sở dịch vụ, đặc biệt quán cà phê, hiểu rõ phạm vi có thể sử dụng nhạc, nơi nộp phí và quy trình thực hiện, tránh những hiểu lầm và rủi ro pháp lý trong tương lai.