CẦN XÁC ĐỊNH RÕ PHẠM VI TÁC ĐỘNG CỦA SAI PHẠM TRONG VỤ VIỆC THI LẠI MÔN TOÁN TẠI TỈNH TUYÊN QUANG

Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định rằng quyết định cuối cùng sẽ dựa trên quy chế thi, kết quả kiểm tra của địa phương, kết quả xác minh của cơ quan chức năng cùng với đánh giá toàn diện về tác động của vụ việc. Đây là cách xử lý phù hợp đối với một sự cố đã vượt ra khỏi phạm vi một điểm thi đơn lẻ.

Trong bối cảnh một kỳ thi quốc gia, nguy cơ không chỉ nằm ở việc xảy ra sai phạm mà còn ở cách xử lý sai phạm đó có thể tạo ra những bất công mới. Nếu xử lý quá nhẹ, kỷ cương thi cử có thể bị ảnh hưởng; còn xử lý quá nghiêm khắc và thiếu căn cứ rõ ràng, quyền lợi của thí sinh trong sáng có thể bị xâm phạm.

Tôi không ủng hộ việc cho thi lại môn toán tại điểm thi này khi chưa có kết luận điều tra đầy đủ. Trong các vụ việc nghiêm trọng như thế này, phản ứng hành chính vội vàng hoàn toàn không phù hợp. Khi cơ quan điều tra mới xác định ban đầu có trưởng điểm thi chỉ đạo, hướng dẫn sai quy định, thư ký hướng dẫn hoặc nhắc bài cho thí sinh, điều cần thiết trước tiên là xác định rõ phạm vi tác động của sai phạm đó. Các câu hỏi trọng tâm gồm: phòng thi nào bị ảnh hưởng; thí sinh nào được hướng dẫn; mức độ hướng dẫn đến đâu; có hiện tượng thông đồng từ trước hay không; các thí sinh không liên quan có bị ảnh hưởng không? Những câu hỏi này phải được trả lời dựa trên chứng cứ rõ ràng, chứ không thể dựa vào cảm giác về những điểm bất thường của phổ điểm.

Phản ứng dữ dội của dư luận trước đề xuất thi lại ở Tuyên Quang xuất phát từ thực tế rằng thi lại đối với một thí sinh đã trải qua kỳ thi chính thức không đơn thuần là một phương án trung tính. Một thí sinh đã làm bài dựa trên năng lực thực của mình, đứng dưới áp lực dư luận và nghi ngờ về sự trung thực, sẽ gặp phải căng thẳng tâm lý khiến điểm số bị ảnh hưởng. Việc thi lại cũng có thể làm lỡ cơ hội xét tuyển đại học, đặc biệt với những thí sinh cần điểm toán để xét tuyển. Vì vậy, phương án thi lại không thể xem như đơn giản và nhẹ nhàng chỉ vì nghe có vẻ công bằng.

Hơn nữa, hủy kết quả thi hàng loạt khi chưa rõ rõ lỗi của từng thí sinh là không phù hợp theo quy định của pháp luật. Không thể lấy lỗi của tổ chức làm căn cứ xử lý tất cả thí sinh cùng một cách. Nếu phát hiện có hành vi gian lận, như tiếp cận bài giải, thông đồng, hay sử dụng trái phép tài liệu, thì phải xử lý theo quy chế thi. Ngược lại, những thí sinh chỉ ngồi trong phòng thi, không bàn bạc, không nhận giúp đỡ, không biết trước hoặc không hưởng lợi từ hành vi vi phạm của người khác thì không thể bị xử lý như các trường hợp gian lận.

Phó thủ tướng Lê Tiến Châu đã nhấn mạnh rằng các phương án xử lý hậu quả phải phù hợp quy chế, pháp luật, nhằm đảm bảo quyền lợi chính đáng của thí sinh, giữ vững công bằng trong tuyển sinh đại học, cao đẳng và đảm bảo thời gian xét tuyển phù hợp cho năm 2026.

Trong buổi họp báo ngày 9.7, Sở Giáo dục và Đào tạo Tuyên Quang đã thông báo trình UBND tỉnh phương án tổ chức thi lại môn toán khiến dư luận bức xúc. Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là có thi lại hay không mà còn ở cách xử lý hậu quả đó có đúng thẩm quyền, căn cứ pháp lý và đảm bảo quyền lợi người không liên quan hay không. Phải có giải pháp vững vàng, dựa trên căn cứ pháp luật và kết quả xác minh rõ ràng nhằm tránh tạo ra tiền lệ xử lý không minh bạch, qua đó làm tăng nguy cơ thiếu công bằng trong thi cử trong tương lai.

Vụ việc này không chỉ ảnh hưởng đến một trường hay địa phương mà còn đặt ra câu hỏi về mặt pháp lý, đạo đức và chính sách trong công tác tổ chức thi cử. Nếu cứ xử lý mỗi khi có điểm bất thường bằng cách tổ chức thi lại mà chưa xác định rõ bản chất và phạm vi sai phạm, sẽ dễ dẫn đến tình trạng “làm lại cho chắc”. Các quyết định xử lý hậu quả cần dựa trên ba nguyên tắc: đúng thẩm quyền, đúng căn cứ pháp lý và đảm bảo quyền lợi chính đáng của các thí sinh vô tội.

Chúng ta cần một câu trả lời rõ ràng, đủ vững chãi về pháp lý để tránh tranh cãi kéo dài, đồng thời đảm bảo yếu tố chính trị, xã hội, không để những sai phạm nhỏ làm ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống thi cử. Công bằng trong thi cử không thể bắt nguồn từ những quyết định vội vàng, mà từ việc xác định chính xác những ai sai, ở mức độ như thế nào và hậu quả ra sao.

Thời điểm này, cách xử lý hợp lý nhất là chờ kết quả điều tra chính thức, chuẩn bị các phương án xử lý phù hợp. Nếu phát hiện có gian lận, xử lý đúng người đúng tội; nếu sai phạm chỉ giới hạn trong một số phòng thi hoặc nhóm thí sinh, sẽ có biện pháp phù hợp riêng. Hiện tượng sai phạm lan rộng hoặc không thể phân tách rõ ràng sẽ là cơ sở để xem xét tổ chức thi lại như biện pháp cuối cùng. Trong mọi trường hợp, các thí sinh trong sáng không liên quan phải được bảo đảm quyền lợi xét tốt nghiệp, tuyển sinh đúng quy định.

Chống lại hành vi gian lận trong thi cử không phải để bảo vệ hành vi vi phạm, mà là để duy trì công bằng và trong sáng của kỳ thi. Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh rằng việc xử lý các vụ việc này cần dựa trên kết quả xác minh, không vì yêu cầu xử lý nghiêm mà quy kết trách nhiệm tập thể hoặc làm nhẹ đi hành vi gian lận nhằm bảo vệ quyền lợi của thí sinh vô tội. Phạm vi thi lại phải căn cứ vào các chứng cứ rõ ràng, chỉ những trường hợp có thể kiểm chứng rõ ràng mới cần xử lý lại. Điều này nhằm đảm bảo tính minh bạch, công bằng và giữ vững niềm tin của xã hội vào hệ thống thi cử.