GIAI ĐOẠN ĐỔI THAY CHO NỀN GIÁO DỤC VIỆT NAM: KỲ THI TỐT NGHIỆP THPT ĐÁNH DẤU MỐC QUAN TRỌNG

Trong mọi nền giáo dục, mỗi kỳ thi đều mang một mục đích rõ ràng nhằm hướng tới mục tiêu riêng biệt. Khi xác định được chức năng cụ thể, quá trình tổ chức trở nên minh bạch, hiệu quả hơn. Nguyên tắc quản trị hiện đại cho rằng mỗi công cụ chỉ nên đảm nhiệm đúng một nhiệm vụ để đạt hiệu quả tối ưu. Trên cơ sở này, câu chuyện về kỳ thi tốt nghiệp THPT tại Việt Nam đang trở nên cần thiết để xem xét một cách toàn diện, nhằm điều chỉnh phù hợp với thực tiễn đổi thay của giáo dục.

Ý KIẾN ĐA CHIỀU VỀ VIỆC TÁCH RỜI KỲ THI TỐT NGHIỆP VÀ TUYỂN SINH ĐẠI HỌC

Hiện nay, nhiều ý kiến tranh luận về việc có nên tách biệt kỳ thi tốt nghiệp THPT khỏi nhiệm vụ tuyển sinh đại học hay không. Một số lựa chọn phổ biến gồm: bỏ kỳ thi tốt nghiệp và chỉ tổ chức tuyển sinh đại học, hoặc kết hợp cả hai trong một kỳ thi duy nhất. Các ý kiến phản hồi đã và đang thể hiện mong muốn tìm ra mô hình phù hợp với sự phát triển của giáo dục và xã hội.

THỜI ĐIỂM THÍCH HỢP ĐỂ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ TRẢ KỲ THI VỀ ĐÚNG CHỨC NĂNG

Theo quy định của luật Giáo dục năm 2019, kỳ thi tốt nghiệp THPT nhằm đánh giá kết quả học tập của học sinh, làm căn cứ công nhận tốt nghiệp. Trong giai đoạn 2015, để giảm áp lực thi cử và tiết kiệm chi phí xã hội, kết quả kỳ thi này cũng được sử dụng cho tuyển sinh đại học, cao đẳng. Tuy nhiên, khi đó là chiến lược phù hợp, đã thể hiện tinh thần đổi mới của ngành giáo dục.

Dù vậy, sau hơn một thập kỷ, bối cảnh giáo dục đại học Việt Nam đã có bước chuyển mình rõ rệt, tự chủ hơn và đa dạng hóa hình thức tuyển sinh như xét học bạ, thi năng lực, bài luận, chứng chỉ quốc tế, tuyển thẳng… Điều này cho thấy các trường đại học ngày càng đủ khả năng lựa chọn đội ngũ sinh viên phù hợp, song lại đẩy ra câu hỏi: liệu còn hợp lý khi cùng một kỳ thi quyết định cả việc tốt nghiệp lẫn vào đại học, gây ra áp lực lớn và làm mất đi mục tiêu ban đầu của giáo dục?

Trong khi điểm số quan trọng để mở cánh cửa vào các trường danh tiếng, thì sức hút thành tích cũng khiến học sinh và gia đình đặt nặng thành tích hơn là quá trình phát triển năng lực và nhân cách. Thực tế, quá trình thi cử và các hoạt động học thuật đã từng phản ánh rõ nét hơn giá trị chính của giáo dục, trong đó trung thực và chính trực là nhân tố cốt lõi. Các hiện tượng gian lận, sao chép, chạy theo thành tích dù không phản ánh chân thực phẩm chất người học, song cũng nhắc nhở rằng cơ chế tạo ra áp lực quá lớn cần xem xét và hoàn thiện rõ ràng.

Xây dựng nhân cách qua những hành động trung thực chính là giá trị bền vững mà nền giáo dục cần giữ gìn. Một người trung thực, có năng lực, có phẩm chất đạo đức sẽ góp phần xây dựng xã hội phát triển lành mạnh và bền vững.

Quyết định cần thiết trong thời điểm này là trả kỳ thi tốt nghiệp về đúng chức năng: Đánh giá quá trình học tập và công nhận tốt nghiệp, không còn là con đường duy nhất để bước vào đại học.

XINH ĐÁP CHO VẤN ĐỀ TUYỂN SINH: TRUYỀN GƯƠNG TỰ CHỦ CHO CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC

Trong khi đó, tuyển sinh đại học nên được trao quyền tự chủ nhiều hơn cho các trường. Nhờ mở rộng quyền tự chủ và hệ thống kiểm định ngày càng hoàn thiện, các trường có điều kiện chọn lọc thí sinh phù hợp với đặc thù ngành đào tạo của mình. Mô hình này phù hợp với xu thế quốc tế nằm trong xu hướng hạt nhân của các nền giáo dục tiên tiến, nơi mà các trường đại học giữ vai trò trung tâm trong tuyển sinh.

Khi các trường đại học đảm nhận vai trò này, kỳ thi tốt nghiệp sẽ trở nên đúng nghĩa hơn, giảm bớt áp lực thi cử cho học sinh, tạo điều kiện nhiều hơn để các em phát huy khả năng, đồng thời khẳng định rõ vai trò của từng cơ chế trong hệ thống giáo dục. Học sinh sẽ hiểu rằng mục tiêu chính là trưởng thành, phát triển năng lực thực sự, dựa trên sự trung thực và trách nhiệm của bản thân.

Đưa kỳ thi trở về đúng chức năng của nó chính là cơ hội để giáo dục hướng tới hình thành nhân cách, đào tạo các con người trung thực, có năng lực và ý thức trách nhiệm. Để đất nước bước vào thời kỳ hội nhập và phát triển bền vững, cần xây dựng một nền giáo dục lấy phẩm chất và năng lực làm trung tâm, không chỉ chạy theo thành tích đơn thuần. Đây chính là lời nhắc nhở về sứ mệnh giáo dục đích thực: phát hiện và bồi dưỡng những công dân ưu tú, sẵn sàng góp sức đưa đất nước tiến lên phía trước.