TÁCH RÕ KỲ THI TỐT NGHIỆP THPT VÀ TUYỂN SINH ĐẠI HỌC: GIẢI PHÁP CHO SỰ CÔNG BẰNG VÀ CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

Trong phiên họp sáng ngày 14.7 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, vấn đề về những bất thường trong điểm thi môn toán tại Tuyên Quang đã được đề cập. Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đã nhấn mạnh rằng cần nghiên cứu tách riêng kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông và kỳ thi tuyển sinh đại học, cao đẳng để đảm bảo công bằng và nâng cao chất lượng giáo dục.

Trước đây, đã có nhiều ý kiến về việc gộp hai kỳ thi này lại, khiến hệ thống thi cử ngày càng phức tạp và dễ phát sinh tiêu cực. Năm 2012, PGS-TS Bùi Ngọc Sơn đã gửi thư dài 6 trang đề xuất đổi mới quy trình thi cử, trong đó đặc biệt nhấn mạnh việc tách riêng kỳ thi tốt nghiệp THPT khỏi kỳ thi tuyển sinh đại học, cao đẳng. Ông khẳng định rằng những cảnh báo của mình về tiêu cực thi cử đã phần nào trở thành hiện thực.

GỢP 2 KỲ THI, TIÊU CỰC CÒN TINH VI HƠN

Khi được hỏi về lý do của bức thư đề xuất năm 2014, ông Bùi Ngọc Sơn chia sẻ: “Tôi là người làm trong ngành giáo dục lâu năm, từng quản lý đào tạo tại một trường đại học lớn và có dịp nghiên cứu phương thức tuyển sinh của nhiều quốc gia như Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc… Tuy nhiên, tôi nhận thấy việc thi ‘hai trong một’ ở Việt Nam không thể duy trì được lâu dài.” Ông nhấn mạnh rằng, tính tự giác của thí sinh và cán bộ chịu trách nhiệm còn thấp, cùng với đó là những lỗ hổng trong quy chế thi khá lớn. “Dự báo của tôi từ năm 2014 về tiêu cực trong thi cử đã trở thành hiện thực,” ông nói.

Thực tế đã chứng minh những lo ngại của ông là đúng. Vụ việc tiêu cực trong thi cử thời gian qua đã làm rõ ràng hơn về những tồn tại này. Ông Bùi Ngọc Sơn chia sẻ cảm xúc: “Chắc chắn là buồn. Chính vì thế, tôi đã gửi thư cảnh báo từ năm 2014, đề xuất các giải pháp thay thế để tránh những hậu quả tiêu cực.” Ông kể lại mùa tuyển sinh đầu tiên áp dụng hình thức thi ‘hai trong một’ năm 2015, số lượng thí sinh trúng tuyển từ các vùng xa xôi bất thường tăng vọt, khiến ông không khỏi ngỡ ngàng. “Có tỉnh chỉ trước đó một năm có vài người đỗ, năm đó chở hẳn một xe 45 chỗ để nhập học,” ông kể. Cảm giác cạnh tranh không lành mạnh và tâm lý “tạo điều kiện cho con em” đã đẩy tỷ lệ trúng tuyển lên mức đáng báo động.

CHẤT LƯỢNG SINH VIÊN SAU CẢI CÁCH: ĐÁNH GIÁ TỪ NGƯỜI TRỰC TIẾP

Từ kinh nghiệm giảng dạy, ông Bùi Ngọc Sơn nhận định rõ ràng rằng chất lượng đầu vào của sinh viên đã giảm sút rõ rệt. Ông kể: “Tôi đã gặp nhiều sinh viên năm thứ ba không biết Mỹ và Hoa Kỳ là một quốc gia, thậm chí không hiểu đó là hai tên gọi khác của cùng một nước.” Ông cũng nhấn mạnh rằng, khi trót lọt qua các kỳ thi gộp, năng lực thực sự của các sinh viên bị bóp méo, dẫn đến chất lượng đào tạo đại học ngày càng đi xuống. “Chúng ta cần có giải pháp rõ ràng để phân biệt rõ ràng năng lực của các thí sinh và đáp ứng nhu cầu xã hội tốt hơn.”

ĐIỀU CHỈNH CHẾ ĐỘ, ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP TÁCH RỜI KỲ THI

Trong bản đề xuất của mình, ông Bùi Ngọc Sơn kiến nghị tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và kỳ thi tuyển sinh đại học ra thành hai kỳ thi độc lập. Ông cho rằng kỳ thi tốt nghiệp THPT nên tổ chức nhẹ nhàng, không mang tính cạnh tranh, giao trách nhiệm xét công nhận tốt nghiệp cho các sở giáo dục và đào tạo hoặc các trường phổ thông. Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ giữ vai trò quản lý, xây dựng quy chế và giám sát.

Với kỳ thi tuyển sinh đại học, ông đề xuất tổ chức tại các cơ sở giáo dục đại học, nơi các trường tuyển sinh trực tiếp. “Việc này sẽ nâng cao trách nhiệm và tính chặt chẽ của kỳ thi,” ông nhấn mạnh. Ông cũng nhận định rằng, việc tổ chức thi tại các trường đại học có thể tốn kém hơn, nhưng đó là cái giá phải trả để đảm bảo công bằng và khách quan.

Về phương thức tổ chức, ông đề xuất tổ chức thi theo mùa, mỗi năm hai đợt vào mùa xuân và mùa thu, mô hình từ Nhật Bản. Các kỳ thi này sẽ cách nhau khoảng 5 đến 7 ngày, tương tự các đợt thi tuyển sinh cao học hiện nay. Phương án này giúp các trường có nhiều cơ hội tuyển sinh hơn, thí sinh cũng có nhiều lựa chọn hơn, đặc biệt là những người có lực học trung bình hoặc trung bình khá.

“Chúng ta cần bỏ thói quen ‘vơ bèo vạt tép’, nâng cao chất lượng tuyển sinh. Những thí sinh không đủ năng lực sẽ chuyển hướng sang học nghề hoặc cao đẳng, giúp phân tầng rõ ràng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực,” ông nói.

BỘ GD-ĐT VỚI TRÁCH NHIỆM VÀNG

Trong đề xuất, ông Bùi Ngọc Sơn nhấn mạnh vai trò quan trọng của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong việc duy trì sự thống nhất trong quy trình tổ chức thi. Bộ cần xây dựng ngân hàng đề thi đủ lớn, phân loại rõ các cấp độ đề thi để phân loại thí sinh chính xác. Ông cũng đề nghị duy trì mức điểm sàn hợp lý, với điểm trung bình môn đạt tối thiểu 5 điểm, tổng ba môn tối thiểu 15 điểm, nhằm đảm bảo chỉ những người có năng lực mới vào đại học.

Ông giải thích: “Phân hoá thí sinh là cách tốt nhất để cân bằng giữa giáo dục đại học và dạy nghề. Nước Nhật, dù có nền giáo dục hàng đầu, vẫn thi tuyển khắt khe, và khuyến khích học nghề cho những ai không thể đáp ứng yêu cầu đại học.” Sự phân loại rõ ràng này sẽ giúp xã hội có một bệ đỡ về chất lượng và khả năng cung cấp nhân lực phù hợp.

TƯƠNG LAI GIÁO DỤC VIỆT NAM DỰA TRÊN Độc lập, Minh bạch

Nếu phương án tách rời kỳ thi được thực thi, ông tin rằng hình ảnh của nền giáo dục Việt Nam sẽ theo hướng minh bạch, rõ ràng hơn. Các trường đại học sẽ có thể tuyển sinh đúng năng lực, thí sinh nhận biết rõ chính xác khả năng của mình để lựa chọn phù hợp. Ông nhấn mạnh: “Chúng ta không thể xây dựng nền giáo dục dựa trên con số ảo, thi cử dễ dãi, mà cần có chuẩn mực rõ ràng, công bằng.”

Trong lời kết, ông bày tỏ mong muốn các quyết định liên quan đến thi cử sẽ nhận được sự đồng thuận cao trong xã hội và các cơ quan liên quan để đưa ra giải pháp tối ưu nhất, không gây tổn hại đến sự phát triển lâu dài của nền giáo dục nước nhà.