KHÁI QUÁT VỀ ĐỀ XUẤT ÁP GIÁ ĐIỆN THEO KHUNG GIỜ VẬN HÀNH: LIÊN HỆ GIỮA TIẾT KIỆM, HIỆU QUẢ VÀ THAY ĐỔI HÀNH VI SỬ DỤNG ĐIỆN

Bộ Công thương đang đề xuất nghiên cứu và triển khai cơ chế giá bán lẻ điện sinh hoạt theo các khung giờ khác nhau, gồm cao điểm, bình thường và thấp điểm, khi điều kiện kỹ thuật phù hợp. Đây là bước mở rộng của cơ chế giá theo thời gian sử dụng trong ngày (Time-of-Use Pricing – TOU), vốn hiện chủ yếu áp dụng cho nhóm khách hàng sản xuất, kinh doanh. Trước đây, giá điện theo phương pháp bậc thang chỉ dựa trên mức tiêu thụ tổng cộng mà không phân biệt thời điểm tiêu thụ, khiến giá tăng cùng mức tiêu thụ. Ngược lại, TOU không phụ thuộc vào tổng lượng điện tiêu thụ hàng tháng mà tập trung vào thời điểm sử dụng, có thể giúp khuyến khích tiết kiệm điện và giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia.

Theo đề xuất, khung giờ cao điểm sẽ chủ yếu rơi vào buổi tối từ 17 giờ 30 đến 22 giờ 30 các ngày trong tuần, còn các khung giờ bình thường sẽ là từ 6 giờ đến 17 giờ 30 và từ 22 giờ 30 đến 24 giờ hàng ngày, riêng chủ nhật sẽ kéo dài từ 6 giờ sáng đến 24 giờ đêm. Thời gian thấp điểm sẽ là từ 0 đến 6 giờ sáng mọi ngày. Mục tiêu của cơ chế này nhằm phản ánh chính xác chi phí sản xuất điện vào từng thời điểm trong ngày, giúp người dùng có động lực thay đổi hành vi tiêu thụ phù hợp.

Tuy nhiên, khảo sát phản ánh nhiều ý kiến thận trọng, lo ngại về tác động của đề xuất này đối với đời sống sinh hoạt thường ngày của người dân. Bà Đặng Thị Thanh Hương tại TP.HCM lo ngại: “Gia đình chủ yếu sinh hoạt vào buổi tối, ăn uống, vui chơi, giải trí, học hành, tắm giặt đều rơi vào khung giờ cao điểm. Nếu áp dụng giờ cao điểm của điện sinh hoạt giống khung giờ của điện công nghiệp, chắc chắn hóa đơn sẽ tăng lên.” Ông Lê Văn Bình cũng bày tỏ: “Chúng tôi không thể thay đổi hoàn toàn giờ sinh hoạt để phù hợp với khung giờ đó. Ví dụ như tôi có thể điều chỉnh giờ giặt giũ vào ban đêm, nhưng các thiết bị như máy lạnh, tivi thì không thể. Áp dụng khung giờ cao điểm vào buổi tối sẽ khiến hóa đơn tăng đột biến.”

Chuyên gia năng lượng phân tích, TS Nguyễn Huy Hoạch, cho biết cơ chế giá theo giờ không nhằm mục đích tăng phí mà phản ánh đúng chi phí vận hành hệ thống điện vào các khung giờ khác nhau, qua đó tạo động lực để người tiêu dùng điều chỉnh thời gian sử dụng thiết bị điện. Ông nhấn mạnh: “Biểu giá điện bậc thang hiện nay nhằm khuyến khích tiết kiệm, hỗ trợ các hộ tiêu thụ ít điện và đảm bảo an sinh xã hội. Nhưng khi hệ thống điện phát triển mạnh mẽ hơn với tỷ lệ năng lượng tái tạo cao, cần phải điều chỉnh để phù hợp với thực tế.” Theo ông, vào giờ thấp điểm, nguồn năng lượng tái tạo dồi dào, chi phí huy động thấp hơn, trong khi vào giờ cao điểm, các nguồn điện cao giá cần phải huy động, làm tăng chi phí vận hành hệ thống.

Chuyên gia Đào Nhật Đình cũng đồng tình, mục đích của TOU là khuyến khích người dân chuyển phần nhu cầu sử dụng sang khung giờ có giá thấp hơn, giảm tải cho hệ thống. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng không phải tất cả người dùng đều có khả năng linh hoạt thay đổi lịch sinh hoạt do đặc thù công việc và sinh hoạt hàng ngày. “Khoảng một nửa số hộ gia đình có thể điều chỉnh thời gian sử dụng điện, còn phần lớn không thể. Những người đi làm, đi học buổi sáng rồi về nhà sau 18 giờ chủ yếu phải sử dụng điện vào buổi tối, khi giá cao hơn. Đưa ra khung giờ cao điểm buổi tối sẽ gây tác động ngược, làm tăng chi phí cho nhiều hộ,” ông nói.

Tuy nhiên, ông Đình ủng hộ việc áp dụng giá điện theo khung giờ như một xu hướng dài hạn nhằm thay đổi hành vi tiêu dùng theo hướng hiệu quả hơn. Chính sách này có thể khuyến khích gia đình sạc xe điện vào ban đêm, cài đặt chế độ hoạt động cho bình nước nóng, hoặc hẹn giờ các thiết bị tiêu thụ điện lớn. Dự kiến, các dự án thí điểm tại các đô thị lớn có hạ tầng đo đếm và quản lý phù hợp sẽ là bước đi ban đầu, mở rộng ra toàn quốc sau đó.

Theo các chuyên gia, giá điện theo thời gian không phải là giải pháp duy nhất, mà là một công cụ trong bộ công cụ quản lý, nhằm thúc đẩy phát triển điện mặt trời có pin lưu trữ, đồng thời, đặt nền móng cho việc hình thành hệ thống giá điện hai thành phần rõ ràng, minh bạch hơn trong tương lai. Gần hơn, khi thị trường bán lẻ điện cạnh tranh hình thành, khách hàng sẽ có nhiều lựa chọn về hình thức thanh toán phù hợp với nhu cầu cá nhân, từ giá cố định, giá bậc thang đến giá theo thời gian sử dụng, góp phần tối ưu hóa chi phí tiêu thụ điện năng của từng hộ gia đình.