TRẺ EM CẦN ĐỌC SÁCH, KHÔNG PHẢI LÀ BÀN TAY NGƯỜI LỚN

Ngày 31.5 vừa qua, tại Thư viện Khoa học tổng hợp TP.HCM đã diễn ra lễ hội sách tranh thiếu nhi Việt Nam năm 2026, mở ra một dấu mốc quan trọng của văn hóa đọc dành cho các em nhỏ. Đây là lần đầu tiên tại Việt Nam tổ chức một sự kiện chuyên biệt về thể loại sách tranh, không chỉ để trưng bày những tác phẩm tiêu biểu mà còn tạo không gian đối thoại nhằm thúc đẩy dòng sách này phát triển hơn nữa.

Trong khuôn khổ lễ hội, anh Lê Thiện Trí, Giám đốc Chương trình phát triển ngôn ngữ của Room to Read Việt Nam, chia sẻ về thực trạng trẻ em đang phải đối mặt với nhiều khó khăn cả bên ngoài lẫn nội tâm do tác động của thiên tai, dịch bệnh, mất mát hoặc chia ly. Anh Trí phân tích, những khó khăn này tạo ra bốn nhóm đứt gãy ở trẻ: cảm xúc, ngôn ngữ, kết nối và ý nghĩa cuộc sống, đều ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển toàn diện của các em.

Theo anh, sách tranh có vai trò như một phương tiện đặc biệt để “vỗ về” trẻ, giúp nâng cao khả năng quan sát, suy luận, diễn giải và mở rộng góc nhìn qua ngôn ngữ hình ảnh và bố cục. Sách tranh còn là tấm gương phản chiếu cuộc sống thực, qua đó trẻ học cách xử lý các tình huống, từ đó dễ dàng hiểu và chia sẻ cảm xúc, xây dựng kết nối với thế giới xung quanh. Anh nhấn mạnh rằng sách tranh cần xuất hiện nhiều hơn trong đời sống của trẻ, không chỉ trong nhà trường hay thư viện, mà trên “bàn tay người lớn” như cha mẹ và thầy cô. Chỉ khi những người lớn thấu hiểu và phối hợp đúng cách, sách tranh mới thực sự vào được trái tim trẻ nhỏ, không chỉ là vật trang trí vô nghĩa.

Chị Nguyễn Hữu Quỳnh Hương, Trưởng ban Tổ chức lễ hội và Giám đốc Slowbooks, đồng tình về tầm quan trọng của việc xây dựng thói quen đọc sách trong gia đình. Theo chị, trẻ chủ động bắt chước người lớn, đặc biệt là phụ huynh trong việc đọc sách. Nếu cha mẹ không tạo thói quen này, rất khó để hình thành văn hóa đọc trong cộng đồng nhỏ của mình. Hành động này không chỉ dừng lại ở các sự kiện khuyến đọc mà cần mở rộng cho tất cả người lớn, để tạo một môi trường thúc đẩy trẻ em yêu thích và gắn bó với sách.

Trong cuộc trò chuyện, một chuyên gia trị liệu tâm lý chia sẻ rằng nhiều phụ huynh còn bối rối khi đề nghị họ đọc sách cùng con, bởi họ quen với việc dành thời gian qua màn hình hoặc không biết cách đọc sách đúng ý để kích thích trí tưởng tượng của trẻ. Chị nhấn mạnh, cần phải đào tạo lại kỹ năng hướng dẫn cha mẹ trong việc đồng hành cùng con qua sách tranh, giúp các em phát triển khả năng phản xạ và cảm nhận sâu sắc hơn.

Tại Hàn Quốc, sách tranh còn có sức mạnh đặc biệt khi đề cập đến những vấn đề gai góc như bình đẳng giới, chiến tranh, người tị nạn hoặc các bi kịch lịch sử. Bà Soon Young Lee, Phó chủ tịch Hiệp hội Sách tranh và xuất bản Hàn Quốc, cho biết những câu chuyện trong sách tranh không chỉ giúp trẻ cảm nhận sự đồng cảm sâu sắc mà còn khơi gợi tinh thần kiên cường, giúp các em hình thành nhận thức tích cực về hy vọng và vượt qua khó khăn. Bà lý giải rằng trong tình huống khủng hoảng, đọc sách giúp trẻ khai thác cảm xúc của chính mình một cách an toàn, thông qua nhân vật trong truyện như động vật hoặc trẻ em khác.

Dù phát triển mạnh mẽ, thị trường sách tranh ở Hàn Quốc đang đối diện với thách thức khi nhiều phụ huỳnh ngày càng ưu tiên mua sách giúp con thúc đẩy thành tích học tập hơn là sách kể chuyện giả tưởng. Tuy nhiên, bà Lee vẫn lạc quan cho rằng đây là cơ hội để ngành xuất bản mở rộng nội dung, nghệ thuật của sách tranh. Một điểm đáng chú ý khác là sách tranh không chỉ dành riêng cho trẻ em, mà còn thu hút sự quan tâm của người lớn, đặc biệt khi thể hiện những câu chuyện mang tính cảm xúc và khả năng gợi mở sự đồng cảm giữa các thế hệ. Dữ liệu từ Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch Hàn Quốc cho thấy lượng mượn sách tranh từ các thư viện công tăng 21,2% trong năm học 2024-2025, đặc biệt ở nhóm người từ 40-60 tuổi.

Sách tranh là thể loại nghệ thuật có tranh minh họa lớn, kết hợp ngắn gọn, mang tính giáo dục, khác biệt hoàn toàn so với truyện tranh – loại truyện dài, nhiều khung hình và lời thoại. Để trẻ được đọc nhiều hơn, rõ ràng rằng cần phải thay đổi nhận thức của người lớn, đặc biệt là bố mẹ, về giá trị và cách thức sử dụng sách tranh trong quá trình nuôi dưỡng tâm hồn trẻ nhỏ.