CÂU HÚT: ĐẾN LÚC CHÚNG TA ĐẦY ĐỦ NHÂN TÀI, CẦN HƠN MỖI GIẢI THƯỞNG HAY ĐỀU CHO ĐƠN VỊ VÀNH ĐAI CHO ĐẤT NƯỚC?

HỘI NGHỊ TỔNG KẾT CÔNG TÁC TẬP HUẤN VÀ BỒI DƯỠNG ĐỘI TUYỂN THAM DỰ OLYMPIC GIAI ĐOẠN 2016 – 2025 DO BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỔ CHỨC ĐÃ TRẢ LỜI NHỮNG VẤN ĐỀ CẤP BÁCH VỀ ĐỘI NGŨ NHÂN TÀI VÀ CÁCH CHÚNG TA ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN TRONG TƯƠNG LAI.

Tại hội nghị, GS Đỗ Đức Thái, trưởng khoa Toán Tin của Trường ĐH Sư phạm Hà Nội, nhấn mạnh việc xác định đúng đối tượng để xây dựng đội ngũ nhân tài quốc gia là điều cần thiết. Ông cảnh báo rằng nếu nhìn nhận không chính xác thì dễ đi lệch hướng trong chính sách đào tạo nhân lực. “Nếu cái này nhìn không chuẩn là sẽ đi nhầm hướng”, ông nhấn mạnh.

Trong bối cảnh xây dựng trường chuyên và tổ chức các kỳ thi học sinh giỏi, GS Thái cho biết việc đồng nhất giữa nhân tài thật sự và những học sinh đoạt giải quốc tế, quốc gia có thể gây ra nhiều hệ quả tiêu cực. Việc coi thường các tài năng khác, không phải chỉ dựa trên thành tích thi cử, sẽ bỏ phí những cá nhân thực sự có tiềm năng lớn, đặc biệt trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học. Ông ví việc đào tạo vận động viên chạy cự ly ngắn 100 m để làm ví dụ, còn đào tạo nhân tài và nhà khoa học thì như huấn luyện vận động viên chạy marathon kéo dài suốt đời.

Hệ quả tiêu cực thứ hai theo GS Thái là việc các kỳ thi có thể bị méo mó, làm giảm mục đích tích cực ban đầu. Khi đó, các hiện tượng tiêu cực trong thi cử dễ xuất hiện hơn. Trong quá trình phát triển đội ngũ nhân tài, GS đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo sớm xây dựng đề án quốc gia, trong đó bao gồm các chính sách về đãi ngộ, tuyển dụng, đào tạo và sử dụng nhân tài.

Các đề xuất cụ thể của ông gồm: xem xét lại mục tiêu đào tạo, cải thiện tổ chức các trường chuyên và lớp chuyên, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số; nâng cao liên kết giữa các trường chuyên, các đại học và các nhà khoa học quốc tế. Theo ông, hệ thống các trường chuyên hiện nay tại các trường đại học lớn đã ngày càng xa rời các nhà khoa học và các ngành chuyên môn phù hợp.

Giáo sư cũng kêu gọi tăng cường số lớp chuyên về các môn STEM ít nhất từ 1,5 đến 2 lần, vì ông nhấn mạnh rằng không thể đạt được các đỉnh cao nếu không có nền móng vững chắc. Đồng thời, ông đặt câu hỏi về mục đích của các kỳ thi học sinh giỏi: liệu chúng ta cần các giải thưởng hay cần đội ngũ nhân tài thực sự cho đất nước?

Trong đó, ông đề xuất ngân sách cho học bổng quốc gia, cấp học bổng toàn phần cho tài năng trẻ, thiết lập cơ chế tuyển dụng ưu tiên, và đảm bảo thu nhập xứng đáng để giữ chân các nhà khoa học trẻ, tránh chảy máu chất xám. Ông cũng đặt câu hỏi: bao nhiêu phần trăm học sinh từng đứng trên đỉnh vinh quang của các kỳ thi quốc gia và quốc tế đã thực sự cống hiến trực tiếp cho đất nước?

Dù trân trọng những đóng góp của các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài, GS Thái nhấn mạnh rằng các đóng góp tại các viện nghiên cứu và giảng dạy trong nước vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Đặc biệt, ông phản ánh về việc các chính sách khen thưởng, vinh danh dành cho học sinh đạt giải trong thi cử chưa đồng đều sang giai đoạn đào tạo chuyên sâu, khiến các em bị bỏ ngỏ trong hành trình phát triển dài hạn của mình.

Trong khuôn khổ hội nghị, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng chia sẻ ý định xây dựng đề án quốc gia về chọn lọc, bồi dưỡng, đào tạo, sử dụng và đãi ngộ đội ngũ nhân tài, đặc biệt là các mũi nhọn, năng khiếu, gồm cả học sinh giỏi và các vận động viên Olympic. Đồng thời, Bộ đề xuất thí điểm các cơ chế đột phá như cho phép học vượt cấp, học song bằng, nhằm tạo điều kiện cho các tài năng được phát triển toàn diện, không chỉ dừng lại ở việc ra trường sớm 1-2 năm mà còn có thể đóng góp hiệu quả cho đất nước sau khi tốt nghiệp.

Về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo chia sẻ: “Chúng ta đã có nhiều chính sách tôn vinh, khen thưởng cho học sinh đạt giải, nhưng đến khi các em bước vào đào tạo chuyên sâu thì các chính sách lại chưa rõ ràng, còn lộ trình học tập, cống hiến của các em còn rất dài và cần có sự hỗ trợ phù hợp.”

Trong thời gian tới, Bộ cam kết sẽ sớm ban hành đề án về xây dựng hệ thống tuyển chọn, bồi dưỡng và sử dụng nhân tài, trong đó đặc biệt nhấn mạnh việc phát huy các khả năng xuất sắc của đội ngũ mũi nhọn và các học sinh đạt thành tích cao trong các kỳ thi quốc tế.