Chính sách thúc đẩy điện mái nhà cần mở rộng hơn nữa để tận dụng tối đa tiềm năng năng lượng sạch và nâng cao hiệu quả kinh tế, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

CƠ CẤU NGÀNH ĐIỆN ĐÃ THAY ĐỔI MẠNH SAU 25 NĂM

Trong suốt hơn hai thập kỷ qua, ngành điện Việt Nam đã trải qua sự chuyển đổi lớn về cơ cấu và mô hình phát triển. Trước đây, phần lớn nguồn điện do các doanh nghiệp Nhà nước như EVN, PVN, TKV đảm nhiệm. Tuy nhiên, với việc hình thành thị trường phát điện cạnh tranh và các chính sách khuyến khích như giá FIT cho điện mặt trời và điện gió, tỷ lệ nguồn điện do các doanh nghiệp tư nhân, các nhà máy độc lập (IPP), dự án BOT và hệ thống điện mái nhà phát triển đã tăng rõ rệt.

Hiện nay, EVN sở hữu khoảng 36-37% công suất, PVN còn khoảng 10%, TKV chỉ chiếm 2%. Tổng cộng, các doanh nghiệp Nhà nước kiểm soát khoảng một nửa tổng công suất nguồn điện, phần còn lại đến từ các nhà đầu tư tư nhân. Trong lĩnh vực phân phối và bán lẻ, EVN nắm giữ khoảng 90% thị phần, phần còn lại thuộc hơn 700 đơn vị bán lẻ điện ngoài EVN. Cơ chế giá hiện tại chuyển sang dạng đàm phán theo khung giá của Bộ Công thương, thúc đẩy sự minh bạch và cạnh tranh, mở đường cho sự phát triển của điện mặt trời mái nhà như một giải pháp quan trọng cho chuyển đổi xanh.

HIỆU QUẢ KINH TẾ VÀ BẢO ĐẢM AN NINH NĂNG LƯỢNG

Theo ông Bùi Quốc Hoan, việc phát triển điện mặt trời mái nhà không chỉ giúp giảm chi phí mua điện từ lưới, mà còn đem lại lợi ích lớn về mặt kinh tế, đặc biệt khi kết hợp với bộ lưu trữ phù hợp, thời gian hoàn vốn trung bình chỉ còn 4-6 năm – bất kể các chính sách hỗ trợ về giá đã thay đổi.

Hướng tới chuyển đổi xanh toàn diện, nguồn điện từ các nguồn tái tạo là yếu tố then chốt trong việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Khu vực phía nam Việt Nam có lợi thế lớn với trung bình 2.000-2.600 giờ nắng/năm, giúp khu vực này trở thành trung tâm phát triển điện mặt trời mái nhà mạnh mẽ nhất. Sau khi các chính sách hỗ trợ đã dừng, các dự án vẫn còn hiệu quả rõ rệt, góp phần vào lưới điện quốc gia.

Chính sách cần cởi mở hơn nữa đối với điện mái nhà

Các đại biểu kiến nghị mở rộng và nâng cao chính sách liên quan đến năng lượng sạch, trong đó kết hợp các cơ chế khuyến khích mạnh mẽ hơn hoặc bắt buộc khi xây dựng mới. Nhiều quốc gia đã quy định các công trình xây dựng mới phải lắp đặt điện mặt trời mái nhà từ giai đoạn thiết kế. Việt Nam nên nghiên cứu áp dụng các mô hình tương tự, đồng thời thúc đẩy tín dụng ưu đãi để giúp người dân tiếp cận nguồn vốn đầu tư dễ dàng hơn.

Theo ông Hoan, phát triển điện mặt trời mái nhà là giải pháp hiệu quả và thiết thực trong bối cảnh phát triển năng lượng tái tạo. EVNSPC cam kết hỗ trợ tối đa việc này, đảm bảo quy trình đấu nối minh bạch, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Đến nay, miền Nam đã có hơn 4.500 MWp điện mặt trời mái nhà được phát triển trong giai đoạn giá FIT, cùng gần 500 MWp theo cơ chế tự sản xuất, tự tiêu thụ. Thực tế, nguồn điện này đã đóng góp hơn 1% sản lượng điện thương phẩm của khu vực, thể hiện rõ hiệu quả của chính sách.

Hợp tác để đạt mục tiêu phát triển điện mái nhà

Để thúc đẩy mục tiêu phát triển điện mặt trời mái nhà rộng khắp, ông Hoan nhấn mạnh cần có các chính sách hỗ trợ tài chính, khuyến khích mạnh mẽ hoặc bắt buộc các công trình mới phải lắp đặt hệ thống này ngay từ thiết kế ban đầu. Các kinh nghiệm quốc tế cho thấy, quy định bắt buộc xây dựng mới có hệ thống năng lượng mặt trời mái nhà sẽ nâng cao hiệu quả và tính bền vững cho quá trình chuyển đổi xanh của Việt Nam.

Chủ tịch Tổng công ty Điện lực miền Nam cũng cho biết, việc tự phát lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà mà không thông báo cho ngành điện sẽ gây khó khăn cho công tác dự báo, vận hành hệ thống và đảm bảo an ninh năng lượng. Do đó, việc người dân và doanh nghiệp thực hiện đúng thủ tục là bắt buộc để ngành có thể cập nhật chính xác dữ liệu, từ đó phát triển hệ thống lưới điện linh hoạt, an toàn và bền vững hơn.

Với sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, ngành điện và cộng đồng doanh nghiệp, chính sách mở rộng và thúc đẩy điện mái nhà sẽ góp phần quan trọng vào chiến lược chuyển đổi năng lượng quốc gia, nâng cao năng lực tự chủ, bảo đảm an ninh năng lượng, đồng thời hướng tới phát triển bền vững và thân thiện môi trường cho tương lai Việt Nam.