Chuyển đổi quỹ nhà tái định cư bỏ hoang thành nhà ở xã hội: Giải pháp tối ưu cho vấn đề nhà ở tại TP.HCM

HƯỚNG ĐI ĐÚNG ĐẮN

TP.HCM đang tiến hành rà soát các dự án và quỹ nhà được đầu tư vào mục đích tái định cư nhưng hiện nay không còn phù hợp hoặc chưa phát huy hiệu quả để nghiên cứu chuyển đổi công năng sang nhà ở xã hội. Chính quyền thành phố nhận thấy rằng việc tận dụng những dự án này không chỉ giúp giảm lãng phí tài nguyên công mà còn góp phần giải quyết nhu cầu nhà ở cấp thiết của người dân.

Tính đến đầu tháng 6, TP.HCM quản lý 10.449 căn hộ tái định cư thuộc tài sản công. Trong đó, có 8.182 căn chưa được bố trí sử dụng, bao gồm 3.790 căn thuộc diện đấu giá. Riêng quỹ nhà này phần lớn nằm trên địa bàn thành phố, nhiều dự án đã được phân bổ để phục vụ các mục đích bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước khi sáp nhập, nhưng đến nay vẫn còn nhiều căn hộ chưa có nhu cầu sử dụng hoặc không khai thác hiệu quả.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM, đánh giá cao đề xuất của chính quyền thành phố: “Đây là quyết định rất đúng đắn. Trong thời gian qua, hàng chục ngàn tỷ đồng ngân sách đã được đầu tư xây dựng các khu tái định cư nhằm mục đích giải phóng mặt bằng và phát triển hạ tầng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều dự án rơi vào tình trạng bỏ hoang, xuống cấp, gây lãng phí lớn trong khi hàng triệu lao động sống trong các khu nhà trọ chật chội, thiếu tiện nghi.” Ông nhấn mạnh rằng việc chuyển đổi quỹ nhà này sang nhà ở xã hội là giải pháp hợp lý, cần được ủng hộ và sớm ban hành cơ chế thực thi.

HƠN MỘT CẢI TIẾN VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG TÀI SẢN

Ông Châu cho biết, các khu tái định cư như khu Thủ Thiêm rộng hơn 38 ha với hàng chục ngàn căn hộ đã xây dựng xong nhưng nhiều năm bỏ trống khiến nguồn lực bị lãng phí. Thay vì để các căn hộ này xuống cấp và bỏ không, ông đề xuất chuyển đổi chúng thành nhà ở xã hội dành cho cán bộ công chức hoặc những người có thu nhập thấp. Ngoài ra, khu TĐC xã Vĩnh Lộc rộng 28 ha, hiện chỉ cho phép xây cao 5 tầng, không có tiện ích, nay có thể đấu giá và quy hoạch lại thành khu đô thị hiện đại hoặc sử dụng làm nhà ở xã hội, giúp tối ưu quỹ đất hiện hữu.

Hợp lý về kinh tế và an sinh

Ông Lê Hoàng Châu nhấn mạnh rằng việc chuyển đổi không đơn thuần là đổi tên loại hình nhà ở, mà là cách khai thác hiệu quả tài sản công. “Nếu bỏ hoang, các căn hộ này sẽ ngày càng xuống cấp, chi phí duy tu bảo dưỡng mỗi năm lên tới hơn 70 tỷ đồng. Trong khi đó, ngân sách bỏ ra để duy trì không sinh lợi. Chuyển đổi sang nhà ở xã hội sẽ giúp khai thác đúng mục đích, giảm tải chi phí và nâng cao giá trị tài sản.” Ông chỉ rõ rằng, TP.HCM đặt ra mục tiêu phát triển gần 200.000 căn nhà xã hội đến năm 2030, trong đó, tận dụng các căn hộ đã có sẽ rút ngắn thời gian và giảm gánh nặng cho dự án mới.

TS Trần Việt Anh, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Hùng Vương, đồng quan điểm và lấy ví dụ từ Singapore để minh họa. Ông nhắc lại mô hình của khu Tanglin Halt, nơi cư dân cũ được di dời để tái phát triển kết hợp sử dụng tạm thời quỹ nhà để phục vụ các gia đình đang chờ nhận nhà mới. “Dù mô hình này không hoàn toàn phù hợp tại TP.HCM, nhưng điểm mấu chốt là nhà nước chủ động điều chỉnh mục đích sử dụng quỹ nhà công theo nhu cầu thực tế, thay vì để các căn hộ trống xuống cấp,” ông nêu rõ.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc sử dụng linh hoạt các bất động sản hiện có có thể giúp TP.HCM xử lý nhanh chóng các tồn đọng về nhà ở, đồng thời đáp ứng nhu cầu của nhiều nhóm đối tượng thu nhập thấp, công nhân và cán bộ trẻ. Thay vì đầu tư xây dựng mới toàn bộ dự án, tận dụng quỹ nhà sẵn có là giải pháp tối ưu, tiết kiệm thời gian và nguồn lực.

Tuy nhiên, TS Trần Việt Anh cảnh báo phải có quá trình rà soát kỹ lưỡng từng dự án, dựa trên vị trí, chất lượng công trình, khả năng kết nối giao thông, tiện ích khu vực và khả năng hình thành cộng đồng bền vững. Các tiêu chí về giá bán, giá thuê, trách nhiệm bảo trì và đối tượng thụ hưởng cần xác định rõ ràng để bảo đảm mục tiêu an sinh xã hội không bị ảnh hưởng. Nếu không, nguy cơ người có thu nhập thấp vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận nhà ở sẽ vẫn còn tồn tại.

Chủ trương này mở ra cơ hội biến những “khối bê tông ngủ quên” thành nguồn lực phát triển bền vững cho thành phố. Điều này không chỉ giúp giảm lãng phí tài sản công mà còn tạo ra kênh nhanh chóng để bổ sung nguồn cung nhà ở xã hội, tiết kiệm ngân sách, nâng cao niềm tin của người dân vào quản trị đô thị. Chính phủ cần sớm ban hành các cơ chế pháp lý linh hoạt, phù hợp để các địa phương triển khai thành công đề xuất này, góp phần hướng tới mục tiêu phát triển đô thị thông minh, đồng bộ và bền vững.