KIẾN TẠO ĐÔ THỊ THÔNG MINH, LINH HOẠT VÀ BỀN VỮNG: GIẢI PHÁP CHỐNG NGẬP LỤT TRONG THỜI KỲ BIẾN ĐỘI KHÍ HẬU

Trong nhiều năm qua, tình trạng ngập nước vào mùa mưa vẫn là vấn đề cấp bách tại các đô thị Việt Nam, từ miền xuôi đến miền núi, đặc biệt khi gặp các hiện tượng thời tiết bất thường như bão, mưa lớn kéo dài. Ngay cả những đô thị nằm trong khu vực cửa biển như Quy Nhơn, Đà Nẵng, Nha Trang cũng không tránh khỏi cảnh ngập mỗi khi mưa lớn xảy ra.

Giải pháp chống ngập lụt đang trở thành trọng tâm trong các chiến lược phát triển đô thị giai đoạn 2025 – 2030, được bàn thảo kỹ lưỡng tại nhiều đại hội Đảng bộ. Trong các phát biểu chỉ đạo, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh mong muốn phải dứt điểm vấn đề này trong nhiệm kỳ này, vì ngập lụt không chỉ làm chia cắt giao thông, gây ô nhiễm môi trường mà còn thiệt hại lớn về tài sản và ảnh hưởng đến đời sống người dân.

Chia sẻ về điều này, ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch Tập đoàn Đèo Cả, nhấn mạnh vai trò của công nghệ và hạ tầng thông minh trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu. Ông cho rằng, xây dựng những hệ thống hạ tầng “cứng” theo nguyên tắc giữ, thấm, trữ và xả có kiểm soát, kết hợp với các giải pháp giao thông đa phương thức, sẽ tạo nên bước đột phá trong xử lý bài toán ngập nước và tắc đường.

Các chuyên gia quy hoạch chỉ ra rằng, nguyên nhân chính dẫn đến ngập là do cường độ mưa lớn mang tính khách quan, còn các yếu tố như hạ tầng thoát nước và cấu trúc không gian đô thị phụ thuộc vào chủ động và chiến lược quản lý của con người. Việc tái định nghĩa chiến lược quy hoạch đô thị, phát triển kinh tế – xã hội bền vững là điều tất yếu để ứng phó hiệu quả trước các thách thức của biến đổi khí hậu.

Một số địa phương, như Cao Bằng, đã bắt đầu chuyển hướng phát triển đô thị theo hướng thích ứng với thiên tai thay vì chống chịu thụ động. Thị trường này đang chứng kiến xu hướng phát triển đô thị thông minh, kết hợp công nghệ như trí tuệ nhân tạo và các giải pháp hạ tầng linh hoạt để đảm bảo duy trì hoạt động liên tục của thành phố khi đối mặt với mưa lũ.

Công nghệ hầm ngầm lưỡng dụng chính là một trong những giải pháp then chốt được các chuyên gia đề xuất. Mô hình này, đã thành công tại nhiều nơi trên thế giới như Kuala Lumpur, Seoul hay Tokyo, sẽ giúp các đô thị có khả năng chuyển đổi vai trò từ tuyến đường giao thông bình thường sang kho chứa, thoát nước khẩn cấp khi mưa lớn.

Theo đó, hầm ngầm hoạt động theo nguyên lý vừa là tuyến giao thông ngầm bình thường, vừa là nơi chứa nước trong các trận mưa lớn, mang lại hiệu quả chống ngập và giảm ùn tắc. Trung bình, một km hầm có thể chứa khoảng 130.000 mét khối nước, tương đương xử lý ngập cho khoảng 3 km đường phố. Công nghệ này đã chứng tỏ rõ hiệu quả tại nhiều đô thị phát triển trên thế giới.

Trong quá trình xây dựng, Tập đoàn Đèo Cả đã tiến hành khảo sát tại các đô thị như Trùng Khánh, Nam Kinh, Seoul để nghiên cứu mô hình quản lý thủy lợi, phòng chống thiên tai và hệ thống thoát lũ hiệu quả. Đồng thời, doanh nghiệp cũng hướng đến nội địa hóa công nghệ công trình ngầm, kết hợp các cảm biến giám sát thời gian thực để điều khiển tự động hệ thống thoát nước, nâng cao khả năng ứng phó với các điểm ngập cố hữu.

Trên nền tảng đó, giải pháp cốt lõi mà doanh nghiệp đề xuất là xây dựng hệ thống công trình thoát nước ngầm với quy mô lớn, tiên tiến, giúp giảm thiểu bấp bênh trong công tác dự báo và điều tiết dòng chảy. Một số mô hình tiêu biểu đã được nghiên cứu như Tokyo G-Cans của Nhật Bản hay hầm SMART tại Kuala Lumpur, đều cho thấy hiệu quả rõ rệt trong chống ngập và lưu thông.

Để đảm bảo hiệu quả lâu dài, mô hình hợp tác công tư (PPP) được đề xuất như một chiến lược tối ưu, kết hợp ngân sách nhà nước với nguồn vốn tư nhân nhằm nâng cao năng lực quản lý, thu hút công nghệ mới và tối ưu hóa nguồn lực. Trong thời gian tới, Tập đoàn Đèo Cả sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương, các nhà khoa học để tổ chức hội thảo, chia sẻ kinh nghiệm, mở ra các giải pháp đầu tư hạ tầng phù hợp với điều kiện khí hậu của Việt Nam.

Không chỉ dừng lại ở việc xây dựng các hệ thống thoát lũ hiện đại, doanh nghiệp còn hướng tới việc làm chủ công nghệ khoan hầm TBM nhằm giảm thời gian thi công, tăng tính khả thi và đảm bảo phù hợp với điều kiện tự nhiên, địa chất của các đô thị ven sông hay trong khu vực đô thị phát triển mạnh.

Chặng đường chuyển đổi sang đô thị thông minh, linh hoạt và bền vững đang dần hình thành, mở ra hy vọng mới cho các đô thị Việt Nam không còn bị động trước các trận mưa bão, mà chủ động ứng phó, thích ứng và phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt.