LỊCH SỬ HÀO HÙNG CỦA TRƯỜNG CAO ĐẲNG KỸ THUẬT CAO THẮNG: TỪ ĐIỀU DƯỠNG NHÂN TẠO ĐẾN ĐIỂM GIAO THOA CỦA CÁC NHÀ LÃNH ĐẠO KHỞI NGUỒN

Trường cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng có tiền thân là Trường Cơ khí Á Châu, được chính quyền thực dân Pháp thành lập vào năm 1906 nhằm đáp ứng nhu cầu cấp bách về nguồn nhân lực kỹ thuật cho các hoạt động công nghiệp, quân sự và khai thác thuộc địa tại Sài Gòn. Trong bối cảnh đó, trường không chỉ dừng lại ở vai trò đào tạo thợ cơ khí mà còn góp phần vào các hoạt động chiến tranh của thực dân Pháp, như sản xuất đạn pháo trong chiến tranh thế giới thứ nhất, đồng thời đào tạo thợ sang Pháp phục vụ chiến tranh.

Nguồn gốc của việc xây dựng trường xuất phát từ những yêu cầu thực tiễn của Xưởng đóng và sửa chữa tàu thủy Ba Son, một trong những cơ sở quân sự và công nghiệp lớn của Pháp ở Đông Dương. Để đáp ứng nhu cầu nhân lực, thay vì phải phụ thuộc vào nguồn lao động ngoại quốc đắt đỏ, chính quyền thực dân đã quyết định thành lập trường để đào tạo đội ngũ thợ máy người Việt. Các nhà nghiên cứu như Nguyễn Hoàng Thái, Đặng Hồ Xuân Hương và Nguyễn Thị Anh đều nhấn mạnh rằng việc xây dựng Trường Cơ khí Á Châu xuất phát từ nhu cầu chiến lược và kinh tế của chính quyền thực dân trong giai đoạn này.

Vị trí của trường cũng được quy hoạch từ rất sớm trong các bản đồ quy hoạch của Sài Gòn, thể hiện rõ tầm quan trọng của trung tâm đào tạo nhân lực kỹ thuật phục vụ quá trình công nghiệp hóa thuộc địa. Qua các bản đồ từ năm 1862, 1863, đến năm 1898, nơi đây luôn nằm trong khu vực chiến lược, bao quanh bởi các tuyến đường huyết mạch như Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Huỳnh Thúc Kháng và Pasteur, phản ánh tầm nhìn của chính quyền thực dân về phát triển khu vực này thành trung tâm kỹ thuật và hậu cần của thành phố.

Ngay từ những ngày đầu thành lập, trường đã được xây dựng dựa trên mô hình giáo dục kỹ nghệ của Pháp với các xưởng thực hành trang bị máy móc hiện đại, nhằm đào tạo kỹ thuật viên ngay tại chỗ. Những công trình ban đầu gồm dãy nhà một tầng mái tôn và các phòng thực hành cơ khí được cải tạo từ các cơ sở cũ của Sở Công chánh Nam Kỳ. Đến năm 1915, trường mở rộng thêm các ký túc xá theo kiến trúc thuộc địa phù hợp khí hậu nhiệt đới, đồng thời hoàn thiện quần thể đào tạo và lưu trú cho học sinh, sinh viên.

Trong quá trình phát triển, trường còn lưu giữ dấu ấn của các nhân vật lịch sử nổi bật như Chủ tịch Tôn Đức Thắng và Hồ Chí Minh. Năm 1915, ông Tôn Đức Thắng đã ghi danh nhập học, thể hiện rõ sự gắn bó của các vị lãnh tụ cách mạng với ngôi trường này. Một bảng điểm còn tồn tại với điểm trung bình cao của ông trong môn máy móc cho thấy năng lực học tập xuất sắc của ông thời còn là học sinh. Trước đó, Hồ Chí Minh cũng từng theo học tại đây vào năm 1911, trước khi rời Sài Gòn bắt đầu hành trình tìm đường cứu nước, mở ra chặng đường lịch sử hào hùng của dân tộc.

Trong suốt hơn một thế kỷ tồn tại, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng đã trở thành biểu tượng của truyền thống đào tạo nghề và phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật cho miền Nam và cả nước. Các công trình, ý tưởng quy hoạch ban đầu cùng với các nhân vật nổi bật góp phần xây dựng nên một di sản giáo dục đậm đà chất lịch sử, góp phần hình thành nên nền tảng phát triển kinh tế, công nghiệp của thành phố Hồ Chí Minh và đất nước.