KỲ THI TỐT NGHIỆP THPT – CẦN TĂNG CỨNG SÁT HẠI, BẢO VỆ CÔNG BẰNG VÀ MINH BẠCH

Trong những năm gần đây, nhiều tỉnh thành đã lựa chọn tổ chức điểm thi tại các trường THPT hoặc trung tâm giáo dục thường xuyên để thuận tiện. Phương thức này giúp thí sinh không phải di chuyển xa, giảm chi phí cho phụ huynh và ngân sách nhà nước, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi trong việc bố trí nhân lực, cơ sở vật chất.

Tuy nhiên, mô hình tổ chức thi theo từng trường, dù có lãnh đạo và giám thị được điều động từ nơi khác, vẫn tồn tại những rủi ro lớn về tính khách quan và công bằng. Khi các cán bộ giám sát đều là giáo viên trong cùng địa phương, dễ nảy sinh các mối quan hệ quen biết hoặc tác động telận, gây ảnh hưởng đến quá trình thi cử. Thí sinh cùng trường và lớp còn có khả năng trao đổi bài, gian lận tinh vi hơn khi ngồi gần nhau trong phòng thi.

Các cán bộ từng công tác tại sở GD-ĐT cho biết, trước năm 2007, một số trường miền núi đạt tỷ lệ tốt nghiệp 100% nhờ tổ chức thi riêng tại đơn vị. Tuy nhiên, sau chủ trương “Hai không” và siết chặt kỷ cương, tỷ lệ này đã giảm mạnh, một số nơi còn dưới 50%, trong khi các trường đồng bằng vẫn duy trì tỷ lệ cao 80-90%. Điều này cho thấy, nếu thiếu cơ chế giám sát đủ độc lập, mô hình tổ chức thi này dễ dẫn đến nể nang, gian lận và tiêu cực.

Vụ việc tiêu cực xảy ra tại điểm thi riêng của Trường THPT chuyên Tuyên Quang năm 2026 là một ví dụ rõ nét cảnh báo về nguy cơ của mô hình này. Trong kỳ thi đó, tất cả thí sinh đều là học sinh của trường, gây ra dư luận về sự thiếu minh bạch. Tại Tuyên Quang, chính quyền bố trí 62 điểm thi, phần lớn đều tại các trường THPT hoặc trung tâm GDTX, nhưng sự kiện tiêu cực đã làm rõ những mảng tối cần phải giải quyết triệt để.

Trong thế giới hiện đại, các quốc gia có nền giáo dục tiên tiến đều rất chú trọng đến tính độc lập và minh bạch trong tổ chức thi cử. Thông thường, thí sinh không thi tại trường đang học, và cán bộ giám sát được điều động từ đơn vị khác để đảm bảo giám sát chéo khách quan.

Trong quá khứ, một số địa phương như Thừa Thiên-Huế, TP.HCM hay Hà Nội từng tổ chức thi liên trường, di chuyển thí sinh ra khỏi trường để giảm thiểu tiêu cực. Mô hình này giúp hạn chế mối quan hệ quen biết, nâng cao tính trung thực của kỳ thi, đồng thời tăng cường kiểm soát qua các cán bộ được phân công rõ ràng từ các đơn vị khác nhau.

Sau kỳ thi năm 2026, Bộ GD-ĐT cần tiến hành tổng kết, đánh giá toàn diện về các hình thức tổ chức thi nhằm xác định rõ phương án tối ưu. Dữ liệu và thực tiễn sẽ là căn cứ để lựa chọn mô hình thi phù hợp, hướng tới đảm bảo tính khách quan, hiệu quả và phòng chống tiêu cực tối đa. Trong đó, việc phân công cán bộ giám sát, lãnh đạo điểm thi và thanh tra theo hướng độc lập là ưu tiên hàng đầu. Đồng thời, ứng dụng công nghệ như camera, phân tích dữ liệu để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch của kỳ thi.

PHƯƠNG PHÁP ĐỔI MỚI TỪ NĂM 2026

Cùng với lộ trình tổ chức thi trên nền tảng số, từ sau năm 2026, cần đổi mới mô hình tổ chức thi theo hướng tăng cường tính độc lập và minh bạch. Thay vì để mỗi trường là một điểm thi riêng lẻ, nên tổ chức ghép thí sinh của từ 2 đến 4 trường trong một điểm thi chung trên cùng địa bàn, nhằm hạn chế tối đa việc thí sinh cùng trường, cùng lớp thi chung nhau và dễ nảy sinh tiêu cực.

Ngoài ra, chính sách hỗ trợ về đi lại và ăn ở cho học sinh vùng khó khăn cần được đẩy mạnh để đảm bảo công bằng. Các cán bộ coi thi, lãnh đạo điểm thi, và các phòng ban liên quan phải được phân bổ ngẫu nhiên qua phần mềm bốc thăm nhằm hạn chế tối đa các mối quan hệ quen biết và can thiệp chủ quan.

Việc tăng cường giám sát độc lập qua các đoàn thanh tra của Bộ GD-ĐT hoặc liên tỉnh, kết hợp với lắp đặt camera tại khu vực bảo quản đề thi và bài thi, cùng các kiểm tra đột xuất là những biện pháp quan trọng nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Sau mỗi kỳ thi, phân tích dữ liệu về phổ điểm, tỷ lệ điểm cao, hoặc so sánh điểm học bạ và điểm thi sẽ giúp xác minh và xử lý kịp thời các sai phạm có thể xảy ra.

Chủ tịch UBND tỉnh, giám đốc Sở GD-ĐT, trưởng điểm thi cùng các cá nhân liên quan đều cần chịu trách nhiệm rõ ràng nếu để xảy ra tiêu cực trong kỳ thi, qua đó góp phần xây dựng một hệ thống thi cử công bằng, minh bạch và đáng tin cậy hơn nữa.