Giá VẬT LIỆU XÂY DỰNG TĂNG ĐỘT NGỘT: NGHỊCH LÝ Ở GIÁ TRUNG TÂM CAO NHẤT LỊCH SỬ

Giá vật liệu xây dựng (VLXD) tại TP.HCM và nhiều địa phương khác đang rơi vào tình trạng tăng phi mã, gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến độ và hiệu quả của các dự án đầu tư công cũng như tư nhân. Tính đến hết quý 2 năm 2026, các mặt hàng cát, đá xây dựng đều ghi nhận mức tăng đáng kể so với cùng kỳ, trong đó cát tăng tới 73%, đá xây dựng tăng khoảng 63%. Theo báo cáo của Sở Xây dựng TP.HCM, giá đá 1×2 tại mỏ Ông Trịnh trong tháng 5 là 215.000 đồng/m3, đến tháng 6 đã lên tới 225.000 đồng/m3. Trong khi đó, nhiều mỏ đá khác duy trì mức giá cao từ tháng trước như Tân Mỹ, Tam Lập, Núi Thị Vải với giá từ 209.500 đến 270.000 đồng/m3.

Giá cát tại các mỏ cũng tăng mạnh, chẳng hạn tại xã Xuyên Mộc có giá khoảng 270.000 đồng/m3, còn tại hồ Dầu Tiếng giá lên tới 340.000 đồng/m3. Thực tế, các nhà thầu phải trả giá cao hơn nhiều so với giá công bố chính thức của cơ quan quản lý, có thể lên tới 720.000 – 780.000 đồng/m3 đối với đá 1×2, và 450.000 – 480.000 đồng/m3 đối với cát xây dựng. Điều này khiến chi phí thực tế của các nhà thầu tăng cao, gây áp lực lớn đối với các dự án.

Các doanh nghiệp xây dựng lớn như Tập đoàn Central cho biết các dự án trọng điểm hiện đều điều chỉnh trượt giá, bởi chi phí vật liệu tăng từ 15-30% so với năm ngoái. Đặc biệt, nếu không có giải pháp điều chỉnh phù hợp, nhiều dự án đầu tư công có nguy cơ chậm tiến độ, thậm chí đình trệ. Một số dự án chưa kịp thời điều chỉnh dự toán, dẫn đến thất thoát ngân sách, kéo dài thời gian thi công và ảnh hưởng đến giải ngân vốn đầu tư công.

Trong khi đó, nguồn nhân lực cũng đối mặt với áp lực lớn khi giá nhân công tăng mạnh khiến các nhà thầu gặp khó trong tuyển dụng và duy trì tiến độ. Một nhà thầu tại TP.HCM chia sẻ, trong vòng một năm, lương nhân công đã tăng, họ phải tăng lương, luân chuyển nhân lực hoặc nhập khẩu từ nước ngoài để bù đắp thiếu hụt. Tập đoàn xây dựng Central hiện có khoảng 10.000 công nhân, cần bổ sung thêm 5.000 người nhưng việc tuyển dụng trở nên khó khăn vì chi phí nhân công tăng cao đáng kể. Tình trạng này đòi hỏi các giải pháp từ chính sách để kiểm soát giá và cung ứng lao động hiệu quả hơn.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng, nhận định rằng ngành xây dựng đang đối mặt với nhiều thách thức. Giá VLXD tăng cao nhưng đơn giá và cơ chế điều chỉnh hợp đồng không kịp thời theo diễn biến thực tế. Nhiều dự án gặp khó khăn trong công tác lựa chọn nhà thầu do chi phí thực tế tăng vượt quá định mức dự toán ban đầu. Khó khăn trong tuyển dụng và chi phí nhân lực cũng đẩy nhiều doanh nghiệp vào thế khó, khi tiền lương thực tế bỏ ra cao hơn nhiều khoản dự toán.

Các chuyên gia còn cảnh báo tình trạng “neo” giá VLXD do các trung gian, môi giới thao túng, gây ra chênh lệch lớn giữa giá thị trường và giá bán lẻ. TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP.HCM, đề xuất các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn như quy định đăng ký lợi nhuận, chi phí, kiểm soát vận chuyển để giảm chi phí logistics, minh bạch thị trường và hạn chế găm hàng, thao túng giá.

Bên cạnh đó, việc thiếu hụt vật liệu, tăng giá nhiên liệu cũng làm đội chi phí xây dựng. Bộ Xây dựng đánh giá giá nhiên liệu trung bình tháng 6 đã giảm so với đầu năm, với dầu diesel giảm xấp xỉ 25%. Tuy nhiên, giá vật liệu vẫn còn cao hơn nhiều so với giá đấu thầu và giá bình quân công bố, gây áp lực lớn lên các dự án.

Chính quyền địa phương và bộ ngành đang đẩy mạnh công tác kiểm soát, công bố giá hợp lý, nhanh chóng điều chỉnh cơ chế hợp đồng theo quy định pháp luật để phù hợp với biến động thực tế. Bộ Xây dựng khuyến nghị tăng cường kiểm soát giá VLXD, xử lý tình trạng găm hàng, thao túng giá, đồng thời thúc đẩy cơ chế phối hợp liên vùng để cân đối nguồn cung vật liệu, tránh tình trạng thiếu hụt ở nơi này, thừa ở nơi khác.

Trong bối cảnh đó, việc kiểm soát biến động giá nhiên liệu, vật liệu xây dựng và có các cơ chế hỗ trợ phù hợp cho nhà thầu sẽ đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo tiến độ các dự án trọng điểm quốc gia. Các chuyên gia cũng đề xuất giải pháp dài hạn như điều chỉnh hệ thống định mức, giá xây dựng, thúc đẩy ứng dụng công nghệ, tự động hóa để giảm phụ thuộc vào nhân công và tăng năng suất.

Tổng quan, các biện pháp đồng bộ về chính sách, thị trường, và quản lý sẽ là chìa khóa giúp ngành xây dựng Việt Nam vượt qua thử thách, hoàn thành các dự án đúng tiến độ, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong năm 2026.