DỰ THẢO LỐI RINH KHÍ THẢI Ô TÔ GÂY LO NGẠI VỀ ẢNH HƯỞNG KINH TẾ VÀ XÃ HỘI

Bộ NN-MT đang lấy ý kiến về dự thảo lộ trình kiểm soát khí thải ô tô, trong đó nhiều quy định về tiêu chuẩn khí thải sẽ có hiệu lực trong vài năm tới, gây nhiều bàn luận về tác động đến ngành vận tải và kinh tế các địa phương. Theo đó, từ ngày 1.1.2026, xe sản xuất từ năm 2017 sẽ áp dụng tiêu chuẩn khí thải mức 3, còn riêng tại Hà Nội và TP.HCM, xe sản xuất cùng năm sẽ phải đạt mức 4 từ ngày 1.1.2027.

Đối với các xe mới hơn được sản xuất từ năm 2022, tiêu chuẩn khí thải là mức 4 từ ngày 1.1.2026 và mức 5 từ 1.1.2030. Trong khu vực nội thành của Hà Nội và TP.HCM, các xe sản xuất từ năm 2022 cũng sẽ phải đạt mức khí thải 5 từ ngày 1.1.2028. Điều này đồng nghĩa nhiều xe có thể bị cấm lưu thông, tạo áp lực lớn cho ngành vận chuyển và kinh tế địa phương.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Hoài Nam, Phó giám đốc Trung tâm thử nghiệm khí thải phương tiện giao thông cơ giới đường bộ, cần xem xét kỹ lưỡng tác động của quy định này, đặc biệt sau khi các tỉnh thành đã sáp nhập, như TP.HCM với Bà Rịa – Vũng Tàu và Bình Dương. Ông cho biết: “Dự thảo của Bộ NN-MT đã đưa ra lộ trình trước khi diễn ra việc sáp nhập. Sau đó, tác động sẽ lớn hơn nhiều nếu áp dụng tiêu chuẩn khí thải mức 5 với xe sản xuất sau 2022 tại TP.HCM, nơi có nhiều cảng lớn và khu công nghiệp trọng điểm, với lượng vận tải xuất nhập lớn.”

Cục Đăng kiểm ước tính khoảng 8-10% xe tải mới (ra mắt sau năm 2022) không đạt tiêu chuẩn khí thải mức 5, khiến hàng nghìn xe vận tải có thể bị cấm lưu thông. Điều này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động kinh tế, chiếm khoảng 25% GDP của cả nước. Chính vì vậy, các chuyên gia đề xuất cần tính toán lại thời điểm thực thi và mức khí thải phù hợp hơn, tránh gây đứt gánh hoạt động vận tải.

Trong quan điểm góp ý, Bộ Xây dựng cũng đề xuất lùi thời điểm kiểm soát khí thải đến tháng 1.2028. Lý do là, nếu thực thi quy định này sớm, nhiều xe sản xuất từ năm 2017 có thể sẽ không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải, gây ra tình trạng ùn tắc đăng kiểm và xáo trộn xã hội. Thậm chí còn có trường hợp các xe có mức khí thải cao lại được phép lưu hành, trong khi xe có mức thấp vẫn có thể bị loại bỏ.

Ông Nguyễn Hoài Nam nhấn mạnh: “Mục tiêu của kiểm soát khí thải là để người dân có ý thức bảo dưỡng xe, duy trì tiêu chuẩn khí thải. Trước đây, việc này không có chế tài rõ ràng, khiến người dân ít quan tâm. Giờ đây, cần có biện pháp chặt chẽ hơn và nâng cao ý thức trách nhiệm của chủ xe.”

Ngoài ra, vị đại diện cũng đề xuất việc phân vùng kiểm tra khí thải theo vùng, không chỉ căn cứ theo năm sản xuất mà còn dựa trên khu vực nội thành, ngoại thành, thành phố trực thuộc trung ương và các tỉnh thành khác. Khi đó, xe sẽ được dán tem khí thải theo mức đạt được sau kiểm định, giúp lực lượng chức năng dễ dàng kiểm soát hơn. “Các nước đã áp dụng cách này, chúng ta cũng có thể làm theo để nâng cao hiệu quả quản lý,” ông Nam nói.

Với phương án này, những xe đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 và 5 sẽ chỉ được lưu hành tại khu vực nội thành, khu vực phát thải thấp, còn các xe cũ hơn hoặc có tiêu chuẩn khí thải thấp hơn vẫn sẽ duy trì lưu thông ở vùng nông thôn, ngoại thành. Điều này nhằm hạn chế lượng khí thải trong các đô thị lớn, đồng thời tạo ra sự công bằng giữa các loại xe theo tiêu chuẩn môi trường.