MỸ, IRAN VÀ ĐIỀU CHƯA RÕ VỀ MỘT CƠ HỘI HÒA GIẢI MỚI TRONG BỐI CẢNH CHỌC LỬA EO BIỂN HORMUZ

Trong bài đăng trên mạng xã hội ngày 23.5, ông Donald Trump đã tiết lộ rằng các khía cạnh cuối cùng của một bản ghi nhớ hợp tác vẫn đang trong giai đoạn đàm phán và sẽ sớm được công bố chính thức. Thỏa thuận tiềm năng này có thể bao gồm việc mở lại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược đối với vận chuyển năng lượng toàn cầu.

Ông Trump cho biết thỏa thuận này “đã gần như hoàn tất”, chỉ còn chờ các bên Mỹ, Iran và các quốc gia liên quan xác nhận cuối cùng. Thỏa thuận được dự đoán có thể bao gồm việc chấm dứt xung đột chính thức, đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran trong vòng hai tháng, cùng việc Tehran mở lại tuyến vận chuyển chiến lược và Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran.

Tuyên bố của ông Trump được đưa ra sau khi hãng Reuters đưa tin Iran và Pakistan đã gửi đề xuất sửa đổi nhằm chấm dứt chiến sự và mở lại eo biển Hormuz. Theo một nguồn tin am hiểu về các nỗ lực hòa giải, thỏa thuận tiềm năng có thể diễn ra qua ba giai đoạn: chính thức chấm dứt chiến tranh, xử lý khủng hoảng tại eo biển Hormuz, và dành ra 30 ngày để đàm phán một thỏa thuận mở rộng có thể gia hạn.

Trong các cuộc điện đàm ngày 23.5, ông Trump đã nói chuyện với lãnh đạo các nước Ả Rập và Trung Đông như Saudi Arabia, UAE, Qatar, Ai Cập, Jordan, Bahrain, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan và Israel. Ông cũng đã gặp các nhà đàm phán Mỹ gồm đặc phái viên Steve Witkoff, cố vấn Jared Kushner và Phó tổng thống JD Vance để thảo luận về đề xuất mới nhất.

Tuy nhiên, chi tiết cụ thể về thỏa thuận vẫn còn trong vòng bí mật. Trong khi đó, ông Trump khẳng định rằng Mỹ sẽ không ký kết nếu không đạt được những yêu cầu của mình, và cảnh báo rằng Washington sẵn sàng nối lại các cuộc tấn công Iran nếu các điều khoản chưa được đáp ứng đủ.

Phía Iran phản ứng khá gay gắt với thông tin này. Hãng thông tấn Fars ngày 24.5 nhấn mạnh rằng việc quản lý eo biển Hormuz, bao gồm tuyến đường, thời gian, phương thức di chuyển và cấp phép, vẫn thuộc quyền quyết định của Iran. Ba quan chức cấp cao của Iran cũng tiết lộ rằng thỏa thuận tiềm năng có thể dẫn đến việc chấm dứt giao tranh tại Iran và Lebanon, giải phóng khoảng 25 tỉ USD tài sản bị phong tỏa, và bắt đầu đàm phán về thỏa thuận hạt nhân trong vòng 30 đến 60 ngày tới.

Chủ tịch Quốc hội Iran, ông Mohammad Baqer Qalibaf, khẳng định nước này sẽ không nhân nhượng về các quyền hợp pháp như đã được quy định, đồng thời cảnh báo rằng nếu Mỹ cố gắng tái khởi động chiến tranh, hậu quả sẽ còn tồi tệ hơn nữa. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmail Baghaei, cũng cho biết trong tuần qua đã có xu hướng giảm bớt các tranh chấp, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần thảo luận qua các trung gian. Ông dự đoán tình hình sẽ rõ ràng hơn trong vài ngày tới.

Pakistan, trong vai trò trung gian hòa giải, đã tổ chức các cuộc gặp tại Tehran ngày 22-23.5. Tư lệnh quân đội Pakistan, ông Asim Munir, đánh giá rằng các cuộc đàm phán này đã mang lại hiệu quả rõ rệt, góp phần thúc đẩy tiến trình hòa giải giữa Iran và Mỹ.

Trong nội bộ Mỹ, thông tin về thỏa thuận tiềm năng đã gây ra tranh cãi dữ dội. Một số nhân vật bảo thủ như cựu Ngoại trưởng Mike Pompeo đã chỉ trích các điều khoản đồn đoán là quá mềm dẻo với Iran, lo ngại rằng một thỏa thuận như vậy có thể làm lợi cho Iran hơn.