GIÁ XE TRUNG QUỐC: RẺ _HAY_ CHỈ LÀ KẾT QUẢ CỦA CUỘC VÂY CÒI TRÊN CHUỖI CUNG ỨNG?

Mức giá hấp dẫn của xe Trung Quốc thường được xem như một bằng chứng cho sức mạnh sản xuất của quốc gia này. Tuy nhiên, phần lớn của mức giá đó không phản ánh hiệu quả hoạt động thật sự, mà thay vào đó là kết quả của việc vắt kiệt chuỗi cung ứng, bán phá giá và dựa vào trợ cấp từ chính quyền. Khi Bắc Kinh bắt đầu tháo dỡ các hỗ trợ này, câu hỏi đặt ra không còn là xe Trung Quốc còn rẻ bao nhiêu, mà là đến bao lâu cái rẻ đó còn có thể duy trì được.

Dây chuyền lắp ráp ô tô, nơi phần lớn chi phí của một chiếc xe được hình thành.

Giá thành của xe chủ yếu được quyết định từ các nhà cung cấp linh kiện. Theo CNN, một nhà cung cấp vật liệu sơn phủ tại Vũ Hán cho biết họ bị ép giảm giá hơn 40% chỉ để tồn tại – một con số thể hiện rõ sức ép từ các hãng xe xuống chuỗi cung ứng. Nhiều hãng xe Trung Quốc sống qua cuộc chiến giá bằng cách kéo dài thời gian thanh toán, chuyển từ tiền mặt sang các giấy hẹn nợ ngắn hạn, dẫn đến nguồn vốn vay từ chuỗi cung ứng bị hạn chế dần.

Trong thực tế, bán xe cũng thường diễn ra dưới giá thành. Quý đầu năm 2026, lợi nhuận toàn ngành chỉ còn khoảng 3,2%, trong khi một hãng mới gia nhập thị trường ước tính lỗ tới 5.600 USD mỗi xe giao đến tay khách hàng. Cuộc chiến giá kéo dài đã khiến doanh thu toàn ngành giảm 471 tỷ nhân dân tệ (khoảng 69 tỷ USD) từ năm 2023 đến 2025, tương ứng giá trung bình giảm 11%. Điều này cho thấy mức giá thấp không hẳn là thành quả của hiệu quả, mà chủ yếu là kết quả của việc bòn rút và vắt kiệt các nguồn lực.

Phần còn lại của mức giá rẻ phần lớn do ngân sách nhà nước đảm nhận. Trong nhiều năm, các địa phương tại Trung Quốc đã cạnh tranh gay gắt để thu hút các hãng xe năng lượng mới, bằng cách dành ưu đãi và hỗ trợ tài chính, nhằm giảm chi phí đầu vào một cách giả tạo. Hiện nay, chiến dịch chống chính sách ưu đãi này do Bắc Kinh phát động đang đặt trọng tâm vào việc chuẩn hóa lại các chính sách địa phương. Khi các nguồn hỗ trợ này bị cắt giảm, giá xe buộc phải phản ánh đúng chi phí thực tế.

Chính quyền trung ương bắt đầu rút dần các “chống đỡ” này. Tháng 6/2025, 17 hãng xe, trong đó có BYD, cam kết thanh toán cho nhà cung cấp trong vòng 60 ngày, nhằm chống lại cạnh tranh dựa trên nội quyển. Ông Thôi Đông Thụ, tổng thư ký Hiệp hội xe con Trung Quốc, gọi đây là lời kêu gọi của chính phủ nhằm hạn chế bán phá giá tràn lan. Khi nhà cung cấp nhận thanh toán đúng hạn, nguồn vốn rẻ từ chuỗi cung ứng sẽ cạn dần. Đồng thời, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin cũng tuyên bố kiềm chế cạnh tranh kiểu nội quyển trong ngành ô tô và sửa đổi Luật Giá để chống bán phá giá. Các bước đi này dần loại bỏ các nguồn tạo ra giá thấp nhân tạo, đưa giá xe về mức dựa trên chi phí thật.

Ngay cả những nền tảng của ngành, như BYD, cũng phản ánh sự căng thẳng. Bloomberg ghi nhận nợ vay ngắn hạn của hãng này đã tăng 72% trong ba tháng lên gần 9,7 tỷ USD tính đến cuối tháng 3, trong khi lợi nhuận quý giảm 55%, xuống mức thấp nhất trong hơn ba năm qua. Điều này cho thấy rằng, mô hình dựa vào vay nợ để duy trì mức giá thấp khó có thể bền vững. Thêm vào đó, từ ngày 1/1/2026, Trung Quốc bắt xe điện xuất khẩu phải có giấy phép và chứng nhận năng lực hậu mãi, gây thêm chi phí mới cho các hãng xe muốn mở rộng ra thị trường quốc tế.

Thị trường xe Trung Quốc đang đối mặt với một lựa chọn rõ ràng: Giá xe có thể sẽ tăng lên, phản ánh đúng chi phí thực để sản xuất, hoặc tiếp tục giữ nguyên mức giá hiện tại bằng cách cắt giảm chất lượng và các khoản chi phí ẩn. Nhưng theo các chuyên gia, cạnh tranh kiểu nội quyển đang làm suy yếu đầu tư vào nghiên cứu phát triển, giảm hiệu quả và chất lượng sản phẩm. Chủ tịch tập đoàn Trường Thành, Ngụy Kiến Quân, từng đặt câu hỏi về khả năng giữ chất lượng của những sản phẩm bị cắt giảm 100.000 nhân dân tệ, tự trả lời rằng điều đó hoàn toàn bất khả thi. Một mức giá chỉ tồn tại dựa trên vắt kiệt chuỗi cung ứng và ngân sách nhà nước rõ ràng đang phản ánh điều gì đó về chất lượng thực sự của xe.

Trong bối cảnh này, câu hỏi không còn là xe Trung Quốc còn rẻ đến đâu, mà là vì sao nó lại rẻ như vậy và liệu mức giá đó có thể tồn tại lâu dài hay không. Thị trường đã dần quen với những mức giá khó tin, song rất có thể cái rẻ nhất chính là thứ tạm bợ, không bền vững và ít đáng tin cậy trong dài hạn.