CÔNG SUẤT NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO BỊ CẮT GIẢM ĐẾN 50% – NGHIÊM TRỌNG VẤN ĐỀ TỒN TẠI
>>>
NHỮNG NGÀY GẦN ĐÂY, Sáu công ty điện gió tại Quảng Trị cùng nhau gửi đơn kiến nghị lên Bộ Công thương, UBND tỉnh Quảng Trị và Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường Điện quốc gia (NSMO) cùng Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), phản ánh về tình trạng bị giảm công suất bất thường. Những giảm này khiến các doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính, tiềm ẩn nguy cơ phá sản. Theo phản ánh của các doanh nghiệp, mức giảm trung bình từ 20 đến 90%, thậm chí có thời điểm giảm tới 99%, trong khi thời gian cắt giảm kéo dài chưa từng có trong quá khứ. Riêng trong tháng 10, các dự án điện gió bị cắt giảm khoảng 50% công suất khả dụng, mặc dù đây là tháng gió tốt. Hậu quả là doanh thu của các doanh nghiệp sụt giảm khoảng 5% so với kế hoạch cho năm 2025, và nếu tình trạng này kéo dài đến tháng 11, 12, doanh thu có thể giảm tới 10-20%. Mức giảm lớn như vậy khiến các doanh nghiệp không thể đáp ứng nghĩa vụ trả nợ ngân hàng, duy trì hoạt động vận hành, bảo vệ lợi ích người lao động, tiềm ẩn rủi ro vỡ nợ và phá sản.
>>>
Việc cắt giảm huy động nguồn năng lượng gió đã gây ra sự lo lắng trong cộng đồng đầu tư về hệ thống điều độ điện và sự lãng phí nguồn lực xã hội. Các nhà đầu tư bày tỏ quan ngại khi năng lượng tái tạo bị cắt giảm đột ngột ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả vận hành hệ thống điện quốc gia. Đây không phải là lần đầu tiên các doanh nghiệp phản ánh về tình trạng này. Cuối năm 2023, nhiều nhà đầu tư điện mặt trời cũng gửi đơn khiếu nại, phản ánh bị cắt giảm công suất từ 30 đến 60% hoặc thậm chí 100% trong khung giờ cao điểm. Trong giai đoạn cuối năm 2022, dự án điện gió Hòa Bình 5 tại Bạc Liêu (nay là Cà Mau) cũng phản ánh nhà máy chỉ khai thác khoảng 70% công suất do bị yêu cầu cắt giảm. Ước tính mỗi tháng, doanh thu của các doanh nghiệp bị mất khoảng 8 tỉ đồng vì chính sách này. Ngay cả trong các kỳ nghỉ lễ, cắt giảm công suất vẫn diễn ra, từ 20-50%, thậm chí đến 80% trong thời gian cao điểm.
>>>
Chúng ta còn gặp tình trạng thiếu cơ sở hạ tầng phù hợp, chưa có cơ chế thanh toán dịch vụ phụ trợ, chưa xác định rõ giá trị chênh lệch giữa lưu trữ năng lượng và phát điện, đồng thời thiếu quy định đấu thầu minh bạch cho các dự án pin lưu trữ năng lượng (BESS). Điều này khiến cho các nhà đầu tư còn e ngại, chưa sẵn sàng rót vốn vào các dự án này. Khi hệ thống BESS phát triển, nguồn điện tái tạo như điện gió, điện mặt trời mới có thể khai thác hiệu quả hơn.
TS Nguyễn Huy Hoạch, chuyên gia năng lượng, chia sẻ với phóng viên Thanh Niên rằng, hầu hết các nhà máy điện tái tạo đều phản ánh tình trạng cắt giảm công suất qua các công văn gửi đi. Tính tổng trong những năm gần đây, lượng điện bị cắt giảm đã lên tới hàng trăm nghìn MW. Nguyên nhân chủ yếu là do thứ tự ưu tiên trong huy động nguồn điện. Các nhà máy điện đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật như ổn định điện áp, dự phòng điều tần, công suất lớn luôn được ưu tiên. Trước đó, các nguồn năng lượng hóa thạch, như nhiệt điện, thủy điện, điện gió… phải cạnh tranh để được vận hành. Năm 2021, do ưu tiên phát điện từ năng lượng tái tạo, các nhà máy nhiệt điện đã phải tắt, khởi động lại hơn 334 lần trong 4 tháng, khiến các tổ máy gặp rủi ro cao hơn. TS Phạm Thị Thu Hà của Trường ĐH Điện lực phân tích rằng, việc tăng tần suất huy động lại nguồn điện không tránh khỏi gây nguy cơ sự cố hệ thống, nhất là khi tỷ lệ năng lượng tái tạo ngày càng cao. Các nguồn này phụ thuộc lớn vào khí hậu, nên cắt giảm đột ngột là điều không thể tránh khỏi, nhưng thông thường chỉ chiếm 2-4%.
>>>
Chuyên gia nhấn mạnh rằng, khi năng lượng tái tạo phát triển quá nhanh mà hạ tầng chưa theo kịp, hệ thống điện dễ rối loạn và bị cắt giảm lượng phát ra lớn hơn mức bình thường. Trong bối cảnh nhu cầu điện cả nước không tăng đột biến, các nguồn điện rẻ và ổn định như thủy điện vẫn được ưu tiên. Năm 2025, theo quy hoạch, nguồn thủy điện sẽ chiếm khoảng 32,6% sản lượng, còn điện gió chỉ đạt từ 1.587 đến 1.816 đồng/kWh. Cơ chế lưu trữ năng lượng như pin BESS vẫn còn là ẩn số do chưa có khung giá rõ ràng, chưa xác lập các quy định thị trường minh bạch, khiến nguồn năng lượng tái tạo khó phát huy tối đa tiềm năng.
Các số liệu của EVN trong 10 tháng đầu năm cho thấy, nguồn nhiệt điện than chiếm tỷ lệ lớn nhất, đạt 46,2%, tiếp theo là thủy điện với 32,6%, năng lượng tái tạo đạt 12,1%, trong đó điện mặt trời chiếm 20,59%, điện gió 10,99%. Trong khi đó, các nguồn khác như tua bin khí, điện nhập khẩu chiếm tỷ lệ nhỏ hơn nhiều. Tình trạng cắt giảm công suất liên tục đặt ra câu hỏi về chiến lược phát triển năng lượng và khả năng cân đối cung cầu của hệ thống điện quốc gia trong dài hạn.