Ngâm mình trong nước lũ suốt 15 giờ, một người phụ nữ miền Trung sống sót trong gang tấc sau trận mưa lũ kỷ lục Một câu chuyện cảm động về trách nhiệm và sự phản ứng của chính quyền trước thảm họa

TRẬN MƯA LŨ LỊCH SỬ VÀ GIAO THOA VỚI THỦY ĐIỆN XẢ LŨ SAI QUY TRÌNH

Trong khoảng thời gian từ ngày 16 đến 20 tháng 11, khu vực từ Nam Quảng Trị đến Khánh Hòa chịu ảnh hưởng của đợt mưa lũ chưa từng có trong lịch sử, với lượng mưa lớn nhất trong 24 giờ như sau: Đắk Lắk 796 mm, Gia Lai 558 mm, Quảng Ngãi 413 mm, Khánh Hòa 368 mm, Đà Nẵng 363 mm. Không chỉ gây trận mưa lịch sử, các thủy điện tại miền Trung còn xả lũ với lưu lượng trên 16.000 m3/giây, làm gia tăng thiệt hại nặng nề cho người dân về người và tài sản.

Trong đó, thủy điện Sông Ba Hạ chịu trách nhiệm chính trong việc xả lũ sai quy trình, gây ra hậu quả nghiêm trọng. Hình ảnh minh họa cho thấy quá trình vận hành xả lũ nhanh và dữ dội của hồ chứa này đã ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của nhiều hộ dân.

Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Diệp là minh chứng sống động về mức độ nguy hiểm có thể xảy ra. Bà kể lại cuộc chiến sinh tồn tối hôm đó khi nước lũ dâng lên nhanh chóng, khiến bà phải leo cây và ngâm mình trong nước suốt 15 giờ đồng hồ để sống sót. Được biết, thông tin về việc thủy điện xả lũ chỉ được truyền đạt qua mạng xã hội trong vòng hơn một giờ, khiến bà Diệp không kịp chuẩn bị, dẫn đến tình trạng nguy hiểm và mất mát tài sản.

Chính quyền địa phương đã nhận trách nhiệm trong việc phản ứng chậm chạp. Ông Lê Chí Hoại, Chủ tịch UBND xã Hòa Thịnh, cho biết sau khi nhận được thông báo từ phía thủy điện và các cơ quan chức năng, chính quyền đã nhanh chóng huy động lực lượng sơ tán người dân đến vùng an toàn. Tuy nhiên, do nước lũ dâng nhanh, nhiều khu vực vẫn bị ngập lụt diện rộng.

CẦN CÁC BIỆN PHÁP NÀO ĐỂ PHÒNG NGỪA THIỆT HẠI?

Luật sư Hoàng Hà, đại diện Công ty luật TNHH MTV Thiên Quý, nhấn mạnh trách nhiệm của các cấp chính quyền dựa trên luật Phòng, chống thiên tai và Nghị định 66/2021. Theo đó, khi có cảnh báo từ thủy điện, chính quyền cần kích hoạt ngay hệ thống chỉ huy “4 tại chỗ”: chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện, vật tư, hậu cần. Điều này nhằm tổ chức tốt các hoạt động cảnh báo, sơ tán, bảo vệ tài sản và cứu hộ, cứu nạn theo kế hoạch đã được phê duyệt.

Trong thực tế, nhiều người dân cho biết chỉ nhận được thông tin sơ sài qua mạng xã hội, không có hướng dẫn cụ thể hay các biện pháp hỗ trợ trong quá trình sơ tán. Đặc biệt, có trường hợp, chính quyền chỉ đọc loa chung chung mà không vận động, không có phương tiện, biện pháp bắt buộc để đưa người dân khỏi vùng nguy hiểm. Theo luật sư Hoàng Hà, nếu người dân cố bám trụ, chính quyền cần cưỡng chế sơ tán đặc biệt đối với người già, trẻ em và người mắc bệnh để đảm bảo an toàn tuyệt đối.

HƠN AI HẾT, CẦN GIẢI THÍCH RÕ RẰNG MỨC ĐỘ NGUY HIỂM GIAI ĐOẠN NÀO MỚI ĐƯỢC XÁC ĐỊNH LÀ VÙNG NGUY HIỂM

Dù có nhiều quy định về an toàn đập, cảnh báo xả lũ, sơ tán, các luật hiện hành vẫn còn nhiều lỗ hổng. Luật Phòng, chống thiên tai chỉ ghi nhận sơ tán người khỏi “khu vực nguy hiểm”, nhưng không quy định rõ các ngưỡng kỹ thuật cụ thể về mực nước, độ sâu, thời gian ngập hay tốc độ dòng chảy. Các cụm từ như “tình huống khẩn cấp, bất thường” hay “điều kiện hạ du cho phép” còn chung chung và thiếu minh bạch, khiến công tác cảnh báo gặp nhiều khó khăn.

Luật quy định rõ trách nhiệm của chủ hồ chứa, chính quyền các cấp trong việc xây dựng phương án ứng phó, tuy nhiên vẫn thiếu các bản đồ ngập rõ ràng, các ngưỡng sơ tán cụ thể đã được công khai để người dân có thể chủ động phòng tránh. Xuất phát từ đó, luật sư Hoàng Hà kiến nghị cần xây dựng các kịch bản ứng phó bài bản, tổ chức diễn tập thường xuyên để người dân làm quen và có kỹ năng ứng phó hiệu quả khi có tình huống khẩn cấp xảy ra.

MẪU KẾT NỐI QUỐC TẾ, CÔNG CỤ ĐỀ NGHỊ

Trong quá trình phân tích, luật sư Hoàng Hà dẫn chứng các hướng dẫn của Ủy ban điều tiết năng lượng liên bang (FERC) của Mỹ về xả lũ và cảnh báo hạn chế, phù hợp để áp dụng tại Việt Nam. Ở đó, sự phân biệt rõ ràng giữa các cấp độ nguy hiểm, bản đồ hiển thị thời gian nước đến từng khu vực cụ thể sẽ giúp người dân chủ động sơ tán đúng thời điểm. Ngoài ra, việc sử dụng các mẫu tin nhắn tự động, tự động cảnh báo theo các mức độ khác nhau cũng là bước tiến cần thiết để rút ngắn thời gian phản ứng.

Các đập gần khu dân cư cần có hệ thống cảnh báo tự động, dự phòng các phương án báo tin nhanh nhằm giảm thiểu thiệt hại đáng tiếc. Ngoài ra, chính quyền cần thường xuyên tổ chức diễn tập phối hợp các lực lượng và bộ phận chuyên môn, nâng cao nhận thức cộng đồng, để mọi người biết cách ứng phó khi rủi ro ập đến.

Chỉ với những nỗ lực này, sự phối hợp chặt chẽ giữa thủy điện, chính quyền địa phương và cộng đồng mới có thể hạn chế thiệt hại, bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân trong các đợt thiên tai khắc nghiệt.