GẤP RÚT ĐÀO TẠO NHÂN LỰC CHUYÊN MÔN CAO CHO HỆ THỐNG ĐƯỜNG SẮT ĐÔ THỊ TP.HCM

TP.HCM đang cấp tốc chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng mục tiêu phát triển hệ thống đường sắt đô thị giai đoạn 2025-2030, tầm nhìn đến 2050. Chính quyền thành phố vừa ban hành đề án đào tạo và bồi dưỡng hàng vạn cán bộ, công chức, viên chức nhằm phục vụ 7 tuyến metro vào năm 2035 và mở rộng mạng lưới lên 10 tuyến vào năm 2045. Theo tính toán, đến năm 2025 hệ thống metro cần khoảng 720 nhân sự vận hành, khai thác. Khi hoàn thiện các tuyến vào năm 2035, số lượng này sẽ tăng lên 11.840 người, và đến 2045, nhu cầu lên tới hơn 17.700 nhân sự.

Tình trạng thiếu hụt nhân lực có chuyên môn cao trong lĩnh vực đường sắt đô thị đã trở thành vấn đề cấp thiết của thành phố. Đối với cán bộ, công chức quản lý nhà nước, TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2030 ít nhất một nửa số cán bộ được đào tạo chuyên sâu, có từ 5 đến 10 người đạt trình độ thạc sĩ. Trong giai đoạn 2030-2035, tỷ lệ này sẽ tăng lên 80%, với ít nhất 30% cán bộ có bằng thạc sĩ và 10% tiếp tục học tiến sĩ. Đến năm 2045, toàn bộ cán bộ quản lý đều sẽ được chuẩn hóa về đào tạo chuyên sâu, trong đó hơn 50% có trình độ thạc sĩ và 10-20% đạt trình độ tiến sĩ.

Với viên chức quản lý dự án, giai đoạn 2025-2030 dự kiến có 160 người đạt trình độ đại học phù hợp, trong đó ít nhất một nửa được đào tạo chuyên sâu và 10-15 người học thạc sĩ. Đến năm 2035, số viên chức này sẽ tăng lên 310, với 80% được đào tạo chuyên sâu, ít nhất 30% có trình độ thạc sĩ và 10% tiếp tục theo đuổi tiến sĩ. Đến năm 2045, đội ngũ này dự kiến đạt 400 người, tất cả đều được đào tạo chuyên sâu, trong đó hơn 50% có trình độ thạc sĩ và khoảng 20% có trình độ tiến sĩ.

Các lãnh đạo TP.HCM cùng các sở ngành liên quan đều tham gia các lớp bồi dưỡng về quản lý, pháp luật, công nghệ, theo kế hoạch hàng năm. Chương trình đào tạo bao gồm 11 chuyên ngành cốt lõi, từ hạ tầng, tín hiệu, điện khí hóa, phương tiện, vận hành, bảo trì, công nghệ thông tin, kinh tế vận tải, quy hoạch TOD đến quản trị an toàn. Các khóa bồi dưỡng giúp lãnh đạo và cán bộ chuyên môn nắm vững chiến lược phát triển, chính sách, mô hình tài chính, thiết kế, vận hành và kiểm soát rủi ro, đồng thời cập nhật các công nghệ mới.

Ngoài đào tạo trong nước, TP.HCM còn hướng tới việc ít nhất 50% cán bộ quản lý metro và lãnh đạo doanh nghiệp được cử đi học tập, tham quan tại các quốc gia có hệ thống metro phát triển. Những chương trình này nhằm tăng cường năng lực quản lý, giảm phụ thuộc vào chuyên gia nước ngoài, và xây dựng hệ sinh thái chuyên nghiệp, đồng bộ.

Để đáp ứng tiến trình xây dựng hệ thống metro dày đặc, TP.HCM cần hàng nghìn kỹ sư, công nhân tham gia thiết kế, xây dựng, bảo trì và quản lý dự án. Dự kiến, số kỹ sư và công nhân phục vụ cho thi công, lắp đặt hệ thống metro sẽ vượt quá 21.000 người vào năm 2035 và hơn 20.000 người vào năm 2045.

Tại sao TP.HCM phải rốt ráo đào tạo nhân lực? Bởi vì thành phố đã chính thức bước vào cuộc đua xây dựng hệ thống metro trong thời gian tới. Hiện tại, nhiều tuyến metro đang được đẩy nhanh tiến độ, trong đó tuyến Bến Thành – Cần Giờ dự kiến khởi công vào tháng 12 tới, khi hoàn thành sẽ góp phần mở rộng mạng lưới gần 53 km vào năm 2028. Các dự án khác như tuyến số 2 Bến Thành – Tham Lương sẽ khởi công vào tháng 1 năm 2026 và hoàn thành vào năm 2030.

Tuy nhiên, theo đánh giá của UBND TP.HCM, năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý hiện nay còn rất hạn chế, phần lớn được điều động từ các lĩnh vực khác như giao thông, xây dựng, quy hoạch đô thị. Hệ thống quản lý dự án đường sắt đô thị còn phân tán, chưa chuyên nghiệp, khiến TP phải phụ thuộc nhiều vào chuyên gia nước ngoài trong các công đoạn thiết kế, chuyển giao công nghệ, vận hành thử, giám sát khai thác.

Chính vì thế, TP.HCM đặt nhiều kỳ vọng vào việc đào tạo bài bản, theo chuẩn quốc tế để nâng cao năng lực quản lý, làm chủ công nghệ thiết kế, thi công và vận hành metro. Điều này không chỉ giúp giảm sự phụ thuộc vào chuyên gia nước ngoài mà còn hướng tới xây dựng hệ thống giao thông đô thị hiện đại, thông minh, bền vững.

Theo TS Nguyễn Quốc Hiển, Phó trưởng Ban quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM, đường sắt đô thị không chỉ đơn thuần là xây dựng đường ray và vận hành tàu. Đó là một hệ sinh thái gồm các chuyên gia, tổ chức, doanh nghiệp, dám cam kết, chủ động thực thi chuỗi cung ứng toàn diện: từ huy động vốn, phát triển đô thị có liên kết (TOD), thiết kế, thi công, cung cấp trang thiết bị, quản lý dự án, cho tới vận hành và bảo trì. Để thành công, các thành phố cần có một “hệ sinh thái” đủ mạnh và chuyên nghiệp, đảm bảo dự án không phân tán và thiếu cơ cấu tổ chức rõ ràng. Đây chính là chìa khóa để xây dựng một hệ thống metro vững mạnh, bền lâu và hiện đại.