Thị trường bán lẻ Hà Nội đối diện thực trạng đáng báo động: hộ kinh doanh đua nhau trả mặt bằng giữa lúc nền kinh tế còn nhiều khó khăn

Giữa mùa cao điểm mua sắm cuối năm, các tuyến phố lớn nhỏ tại Hà Nội như Bà Triệu, Đại Cồ Việt, Chùa Bộc, Đào Tấn, Cầu Giấy, Đội Cấn… vẫn rực rỡ các biển hiệu thanh lý, cho thuê mặt bằng. Thực tế này phản ánh rõ nét xu hướng các hộ kinh doanh đang rơi vào tình cảnh khó khăn, buộc phải rời bỏ mặt bằng để cắt giảm chi phí hay chuyển sang các mô hình kinh doanh mới.

Nhiều chủ cửa hàng chưa kịp thanh lý hàng hóa đã phải bỏ mặt bằng do không trụ nổi trước áp lực chi phí. Tình trạng này khiến các chủ mặt bằng cũng đua nhau đăng thông báo cho thuê, gây nên hiện tượng co cụm, giảm mật độ kinh doanh.

Anh Trần Văn Nam, người đã có 15 năm thuê cửa hàng trên phố Đại Cồ Việt để bán đồ thể thao, cho biết: “Hiện nay, chi phí thuê mặt bằng khoảng 9 triệu đồng mỗi tháng. Các khoản phí cố định như điện, nước, thuế… khá cao, trong khi doanh thu sụt giảm mạnh khiến tôi không thể gồng gánh tiếp tục”. Anh dự định chuyển sang hình thức kinh doanh online từ năm tới.

Trong khi đó, chị Đỗ Hương Lan cùng các bạn vừa kết thúc hợp đồng thuê mặt bằng 120 m2 tại phố Đội Cấn, giá 25 triệu đồng/tháng. Ban đầu, quán kinh doanh khá khả quan, nhưng theo thời gian, việc lỗ đã vượt thắng lợi. Dù đã cố gắng duy trì, cuối cùng phải trả lại mặt bằng vào tháng 11 vừa qua. Ngành dịch vụ ăn uống cạnh tranh khốc liệt, nhiều chuỗi thương hiệu khiến các hộ kinh doanh nhỏ lẻ khó cạnh tranh, đặc biệt khi chi phí thuê mặt bằng luôn duy trì ở mức cao.

Chị Lan chia sẻ thêm về những thay đổi trong chính sách thuế: “Chúng tôi đã tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ thuế, nhưng thực tế, việc thực thi còn nhiều vướng mắc, thiếu thống nhất khiến hộ kinh doanh lo lắng bị xử phạt oan”. Những thay đổi từ chính sách thuế như xóa thuế khoán, chuyển sang kê khai khiến không ít chủ hộ gặp khó khăn trong việc thích ứng, đặc biệt là rủi ro liên quan đến chứng từ và thủ tục.

TS Trần Xuân Lượng, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam, nhận định rằng thực trạng trả mặt bằng hàng loạt phản ánh chính xác khó khăn của thị trường bán lẻ. Nguyên nhân chính nằm ở biến động kinh tế vĩ mô, thu nhập người dân giảm, dẫn đến sức mua giảm sút. Thêm vào đó, giá thuê mặt bằng còn cao, chiếm tới 30% tổng chi phí kinh doanh của nhiều hộ nhỏ, khiến họ dễ rơi vào tình trạng nợ nần nếu doanh thu không đủ trang trải.

“Giá thuê mặt bằng vẫn theo tư duy của giai đoạn tăng trưởng nóng, hợp đồng dài hạn và tiền đặt cọc lớn càng làm rủi ro gia tăng cho người thuê”, ông Lượng phân tích. Trong bối cảnh dòng tiền eo hẹp, khi doanh thu giảm sút vài tháng, các hộ bắt buộc phải cắt giảm chi phí mặt bằng, điều này thúc đẩy họ trả mặt bằng để tránh lỗ sâu hơn.

Ngoài ra, xu hướng thương mại điện tử đang chiếm lĩnh thị trường, gây ảnh hưởng trực tiếp đến các mô hình truyền thống. Các chính sách thuế mới cũng gây lo ngại tâm lý, khiến nhiều hộ kinh doanh e ngại sai sót và bị phạt. “Nhiều hộ quen với thuế khoán suốt hàng chục năm, giờ chuyển sang hình thức khai thuế mới với nhiều yêu cầu về hóa đơn, nguồn gốc hàng hóa khiến họ bất an”, ông Lượng nói.

Chuyên gia dự báo, hiện tượng co cụm, trả mặt bằng sẽ còn tiếp tục trong nửa đầu năm 2026, khi đáo hạn hợp đồng và ế ẩm kéo dài mà khó thuê lại với mức giá cũ, sẽ buộc các bên phải điều chỉnh giá cho phù hợp hơn. Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín, cho rằng thực chất của vấn đề bắt nguồn từ ảnh hưởng của khó khăn kinh tế và chính sách thuế mới, khiến lợi nhuận bị thu hẹp và tâm lý hộ kinh doanh bất ổn.

Ông Được nhấn mạnh: “Chính sách thuế hiện nay yêu cầu đầy đủ hóa đơn, chứng từ, nguồn gốc xuất xứ rõ ràng nhằm chống hàng giả hàng nhái, nhưng gây áp lực lớn cho các hộ nhỏ. Cần có sự hỗ trợ truyền thông và hướng dẫn để họ hiểu rõ quy định, tránh gây hoang mang hoặc xử phạt oan”. Ông cũng đề xuất các cơ quan chức năng cần đồng hành cùng hộ kinh doanh, giúp họ thích ứng tốt hơn, hạn chế xử phạt và tránh hình sự hóa các vi phạm nhỏ trong giai đoạn khó khăn này.