NHỮNG BÀI BÁO VẪN CHỮA LỀ TRONG LỊCH SỬ BÁO CHÍ VIỆT NAM

Trong ký ức của những người làm báo, đặc biệt là thế hệ trước, hình ảnh về những trang báo in với những dòng chữ chừa lề rõ ràng luôn lay động lòng người. Khoảng năm 1997, tôi lần đầu đặt chân vào tòa soạn Báo Thanh Niên tại địa chỉ 248 Cống Quỳnh, P.Bến Thành (Q.1 cũ), TP.HCM trong vai trò thực tập sinh. Đó là một ngôi biệt thự cũ kỹ, qua cánh cổng nhỏ dẫn vào sân trước là bàn tiếp tân và căn phòng phía trong, nơi chứa chiếc bàn dài đủ chứa khoảng 20 người – về sau tôi biết đó chính là phòng họp của tòa soạn.

Bên trong phòng họp, dọc theo tường là 4, 5 chiếc máy tính cũ, nơi các anh chị phóng viên ngày xưa ngồi chỉnh sửa từng bài viết in trên giấy khổ A4. Những trang giấy vàng vọt, chừa lề trái, đã qua biên tập rõ nét với nét bút màu đỏ, là hình ảnh xưa cũ nhưng cũng rất đỗi thân thương của nghề báo truyền thống.

Làm báo trong thời đại số: Hành trình từ “hai không” đến 4.0 của báo Thanh Niên

Tôi bắt đầu chập chững bằng những bài viết trên giấy, với ý thức phải suy nghĩ kỹ lưỡng từng câu chữ, tránh tẩy xóa hoặc viết lại nhiều lần. Một quy tắc bất thành văn của các phóng viên xưa là phải giữ lấy phần lề trên giấy để “giữ lề” – nghĩa là giữ đúng nguyên tắc viết, không để các dòng chữ sát mép.

Năm 1999, lần đầu tham gia khóa tập huấn báo chí tại Thái Lan, tôi vẫn gửi bài về tòa soạn bằng văn bản viết tay chuyển qua fax. Thời đó, những bài gợi ý giải đề thi đại học của Báo Thanh Niên thậm chí còn viết tay, chưa có công nghệ điện thoại, internet để liên lạc nhanh. Các phóng viên không có điện thoại di động, không có internet, mà vẫn nỗ lực đưa tin bằng các phương pháp thủ công sáng tạo.

THÁCH THỨC TÁC NGHIỆP KHÔNG ĐIỆN THOẠI, KHÔNG INTERNET

Ngày nay, công nghệ hiện đại giúp thông tin chuyển đi nhanh chóng qua email, các ứng dụng chat hoặc phần mềm trực tuyến. Nhưng thời kỳ trước là một thử thách thực sự của những người làm báo: không có điện thoại di động để liên lạc, không có internet để tham khảo và cập nhật dữ liệu liên tục. Mỗi ngày, các phóng viên phải đến các địa điểm như “trạm tin” để tìm kiếm thông tin, đợi chờ nguồn tin từ những sự cố tức thì. Khi có tiếng “bíp bíp” báo hiệu tin nhắn đến, họ lại phải tìm các trạm điện thoại công cộng để phản hồi hoặc nhận chỉ đạo. Tất cả đều rất thô sơ, nhưng khối óc sáng tạo trong công việc vẫn không ngừng thúc đẩy tinh thần cống hiến của họ.

Thời đó, việc ghi nhận tin thi cử là một thử thách lớn, đòi hỏi sự kiên trì và linh hoạt. Các phóng viên thường xuyên phải chờ đợi trong thời tiết mưa gió để lấy dữ liệu, rồi vận chuyển đĩa mềm cẩn thận, tránh ướt để có thể xử lý thông tin. Những lần đợi kết quả thi, cảm xúc hồi hộp xen lẫn hy vọng tràn đầy. Có lần, phóng viên đợi đến đêm để nhận được danh sách trúng tuyển tại Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM, cửa phòng hiệu trưởng đóng cửa, đèn tắt. Nhưng nhờ sự kiên trì và linh tính, cuối cùng, họ đã được tiếp cận dữ liệu và kịp thời đăng tải thông tin quan trọng cho hàng triệu thí sinh mong chờ.

TƯ VẤN MÙA THI TỪ TRỰC TIẾP ĐẾN TRỰC TUYẾN

Năm 2003, Báo Thanh Niên bắt đầu tổ chức chương trình Tư vấn mùa thi, trở thành kênh thông tin mở, hỏi đáp trực tiếp duy nhất của học sinh cuối cấp THPT. Các cuộc tư vấn diễn ra rầm rộ, thu hút hàng ngàn học sinh tới tham dự. Thời đó, mỗi lần tổ chức, các phóng viên đều mang theo hàng xấp câu hỏi của các em hứa sẽ trả lời, nhưng do giới hạn của báo in, không thể trả hết tất cả. Từ đó, Báo Thanh Niên đã bắt đầu ứng dụng công nghệ khi chính thức ra đời hệ thống tư vấn trực tuyến vào năm 2005. Các kỹ thuật viên sẽ gõ câu hỏi của học sinh vào hệ thống, gửi tới các giáo viên, chuyên gia để trả lời.

Công nghệ ngày càng tiến bộ, từ năm 2010, các chương trình tư vấn chuyển sang hình thức phát trực tiếp qua truyền hình, rồi sau đó mở rộng ra các nền tảng trực tuyến như Facebook và các mạng xã hội khác. Đến nay, ngoài website của báo, các buổi tư vấn hướng nghiệp, tuyển sinh vẫn diễn ra liên tục, kết nối trực tuyến và có thể mở rộng phạm vi tiếp cận tới đông đảo độc giả mọi miền.

TỪ BÁO CHÍ IN ĐẾN CÔNG NGHỆ SỐ

Tôi may mắn chứng kiến hành trình của Thanh Niên từ những ngày báo in chỉ dựa vào sức người đến kỷ nguyên số, nơi công nghệ và con người cùng đồng hành. Những chuyến công tác ra ngoài nước để trao đổi, đào tạo, học hỏi từ các đồng nghiệp quốc tế giờ đây không còn là điều xa lạ. Đặc biệt, những người làm báo đang dần trở thành những nhà chia sẻ, lan tỏa kiến thức, thay vì chỉ thu thập thông tin rồi chờ in ấn.

Hành trình phát triển của báo chí Việt Nam, đặc biệt là Báo Thanh Niên, ngọn nguồn từ chính những giá trị thủa ban đầu: trách nhiệm, sáng tạo, sự kiên trì và tâm huyết của từng thế hệ phóng viên. Từ những tờ báo cũ kỹ, chừa lề đúng chuẩn mực đến các nền tảng số toàn diện, sự đổi thay đó là minh chứng cho sự trưởng thành và nỗ lực không ngừng vì cộng đồng.

Bạn đọc có thể theo dõi thêm các bài viết, suy nghĩ về hành trình ấy qua các bài viết tại mục đặc biệt của Báo Thanh Niên: 40 NĂM BÁO THANH NIÊN.