Thanh tra Chính phủ giải mật phần lớn kết luận thanh tra dự án Cao tốc Bắc – Nam phía đông giai đoạn 2021-2025

Dự án cao tốc Bắc – Nam phía đông giai đoạn 2021-2025 có tổng chiều dài 729 km, tổng vốn đầu tư gần 147.000 tỉ đồng. Tuyến đường đi qua các địa phương Hà Tĩnh, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Cần Thơ, An Giang, Cà Mau, được chia thành 12 dự án thành phần, do các ban quản lý dự án thuộc Bộ Giao thông Vận tải (nay là Bộ Xây dựng) làm chủ đầu tư.

Thanh tra Chính phủ đã công bố một phần nội dung kết luận thanh tra dự án này, chỉ rõ nhiều thiếu sót, vi phạm trong quá trình thực hiện, đặc biệt là ở các khâu thiết kế, lập dự toán, phê duyệt các hạng mục. Trong đó, các ban quản lý dự án bị chỉ rõ đã tham mưu không đúng tiêu chuẩn, dẫn tới nguy cơ mất an toàn, ùn tắc giao thông, tai nạn. Nhiều sai sót trong xây dựng dự toán, như thay đổi khối lượng giữa hợp đồng và thực tế, sử dụng phương pháp tính giá vật liệu không phù hợp, đã dẫn đến việc giảm trừ hơn 782 tỉ đồng từ ngân sách.

Ngoài ra, việc vận dụng các mã định mức chưa được phê duyệt cũng gây thiệt hại lớn. Khoảng 1.249 tỉ đồng chưa phù hợp đã bị phát hiện, cùng với 297 tỉ đồng dự toán chưa có đủ căn cứ để quyết toán. Thanh tra đề nghị các ban quản lý dự án cần chỉnh sửa dự toán, điều chỉnh giá trị hợp đồng, lập mới hoặc bổ sung mã định mức để đảm bảo việc nghiệm thu, thanh toán đúng quy định.

Một vấn đề khác được đề cập là chậm trễ trong công tác xây dựng các tiêu chuẩn cao tốc. Mãi đến năm 2024, sau 16 năm kể từ khi nhiệm vụ này bắt đầu từ năm 2007, Bộ Xây dựng mới ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường bộ cao tốc, gây ra những bất cập trong thiết kế kỹ thuật và khả năng quản lý nhà nước về hệ thống đường cao tốc, đặc biệt là dự án cao tốc Bắc – Nam phía đông.

Công tác xây dựng hệ thống trạm dừng nghỉ cũng diễn ra chậm trễ. Theo kế hoạch, dự án dự kiến xây dựng 24 trạm dừng nghỉ, trong đó 21 trạm đã có hợp đồng, 3 trạm chưa ký kết. Hiện tại, đã có 18 trạm ký hợp đồng, còn 3 trạm chưa hoàn tất. Đối với giai đoạn 2021-2025, trong số 8 trạm đã lựa chọn và ký hợp đồng, còn 5 trạm đang hoàn thiện thủ tục, và một trạm gặp trở ngại do không có nhà đầu tư tham gia.

Về phương án tài chính, dự án dự kiến đưa vào khai thác năm 2026, nhưng tại thời điểm thanh tra vẫn chưa có phương án thu hồi vốn, tiềm ẩn nguy cơ thất thu ngân sách nhà nước lớn. Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Xây dựng phối hợp xây dựng phương án thu hồi vốn ngay sau khi dự án đi vào hoạt động.

Cơ quan thanh tra cũng đề nghị chỉ đạo các đơn vị liên quan kiểm điểm trách nhiệm, xử lý nghiêm theo quy định. Trong quá trình kiểm tra và rà soát, nếu phát hiện có dấu hiệu tội phạm, hồ sơ sẽ được chuyển đến cơ quan điều tra để xem xét, xử lý phù hợp.